۱۰ روش کسب درآمد منفعل از ارزهای دیجیتال (بدون نیاز به ترید)

شاید برای شما هم پیش آمده باشد که با خود فکر کنید چگونه می‌توان بدون ترید کردن از ارزهای دیجیتال درآمد کسب کرد. بسیاری از افراد علاقه‌مند به کریپتو به دلیل کمبود وقت یا ریسک‌های بالای معاملات، از خرید و فروش مداوم رمزارزها صرف‌نظر می‌کنند. فرض کنید حامد یک کارمند پرمشغله در تهران است که به دنیای ارز دیجیتال علاقه دارد، اما نه وقت کافی برای ترید روزانه دارد و نه اعصاب نوسانات شدید بازار را. حامد دوست دارد راهی پیدا کند که بدون نیاز به خیره‌شدن مدام به نمودارها و انجام معاملات پیچیده، از بازار کریپتو سود به‌دست آورد.

خبر خوش برای حامد و افرادی مثل او این است که روش‌هایی برای کسب درآمد منفعل از ارز دیجیتال وجود دارد؛ روش‌هایی که به شما امکان می‌دهند بدون نیاز به ترید کردن و با صرف وقت و انرژی کمتر، از دارایی‌های دیجیتال خود سود دلاری مداوم کسب کنید. این روش‌ها شامل گزینه‌هایی مانند استیکینگ، ماینینگ، مشارکت در پروژه‌ها و حتی بازی‌های بلاک‌چینی هستند که هر کدام می‌توانند درآمدی خودکار و غیرفعال برایتان ایجاد کنند.

در این مقاله به معرفی کامل این راه‌ها می‌پردازیم. برای هر روش توضیح می‌دهیم که چیست، چه مزایا و معایبی دارد و چگونه می‌توان آن را در ایران عملی کرد (با توجه به محدودیت‌های بانکی و تحریم‌ها). اگر شما هم دنبال کسب سود از دنیای رمز‌ارز بدون نیاز به خرید و فروش‌های مکرر هستید، تا پایان این راهنما همراه ما باشید. مطمئن باشید با یادگیری این ترفندها می‌توانید حتی در زمان خواب هم برای خودتان درآمد منفعل ایجاد کنید! پس بیایید قدم‌به‌قدم جلو برویم و بهترین گزینه را برای خودتان انتخاب کنید.

درآمد منفعل ارز دیجیتال چیست؟

قبل از هر چیز، بیایید مفهوم درآمد منفعل یا پسیو (Passive Income) را روشن کنیم. درآمد منفعل به نوعی از درآمد گفته می‌شود که با کمترین میزان فعالیت مستقیم به دست می‌آید. به زبان ساده، شما یک‌بار زمانی یا سرمایه‌ای صرف می‌کنید و پس از آن پول برای شما کار می‌کند. برای مثال، دریافت کرایه ماهانه یک ملک یا سود سپرده بانکی نمونه‌هایی از درآمد منفعل در دنیای واقعی هستند که نیازی به تلاش روزمره شما ندارند.

در زمینه ارزهای دیجیتال نیز درآمد منفعل دقیقا به همین معناست؛ یعنی کسب سود مستمر از دارایی‌های رمزنگاری‌شده بدون نظارت دائمی بر بازار و بدون خرید و فروش فعالانه. روش‌هایی مثل استیکینگ (سپرده‌گذاری ارز دیجیتال و گرفتن سود)، ماینینگ (استخراج رمزارز با استفاده از تجهیزات)، وام‌دهی در کریپتو یا حتی دریافت ایردراپ، همگی زیرمجموعه درآمدهای منفعل در حوزه کریپتو هستند. در این روش‌ها، پس از یک اقدام اولیه (مثلا خرید دستگاه ماینر یا قفل کردن دارایی در شبکه)، سودآوری به صورت خودکار ادامه پیدا می‌کند.

مزیت بزرگ درآمد منفعل این است که زمان شما آزاد می‌شود. لازم نیست هر لحظه بازار را زیر نظر داشته باشید یا معاملات سریع انجام دهید. البته این درآمدها همچنان با ریسک همراه‌اند (هیچ روش درآمدزایی کاملا بدون ریسک نیست)، اما در مقایسه با ترید فعال، استرس و درگیری کمتری دارند. در ادامه، مهم‌ترین روش‌های کسب درآمد منفعل از ارز دیجیتال را معرفی می‌کنیم. هر بخش روی یک روش متمرکز است و توضیح می‌دهد که چگونه می‌توانید از آن بدون ترید کردن کسب سود کنید.

۱. استخراج ارز دیجیتال (ماینینگ)

استخراج یا ماینینگ یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین روش‌های کسب درآمد از ارز دیجیتال بدون نیاز به ترید است. در ماینینگ، شما با استفاده از قدرت پردازشی دستگاه‌های کامپیوتری، تراکنش‌های شبکه را تأیید و شبکه را ایمن می‌کنید و در عوض به‌عنوان پاداش، رمزارز دریافت می‌کنید. به عبارت ساده، ماینرها مثل استخراج‌کنندگان طلا هستند که به جای بیل و کلنگ، از کامپیوتر و برق برای به‌دست‌آوردن «طلای دیجیتال» استفاده می‌کنند.

چگونه ماینینگ به درآمد منفعل منجر می‌شود؟

وقتی یک دستگاه ماینر (مثلا دستگاه ASIC برای بیت‌کوین) را راه‌اندازی می‌کنید و به شبکه متصل می‌شوید، این دستگاه به صورت خودکار شروع به حل مسائل ریاضی مربوط به بلاک‌چین می‌کند. هر بار که دستگاه شما در این رقابت جهانی موفق شود یک بلاک را پردازش کند، شبکه به شما مقداری ارز دیجیتال (مثل بیت‌کوین) پاداش می‌دهد. مادامی که دستگاه شما روشن و متصل است، این فرایند بدون دخالت شما ادامه دارد و درآمدزایی انجام می‌شود. بنابراین پس از سرمایه‌گذاری اولیه برای خرید تجهیزات و راه‌اندازی، ماینینگ می‌تواند یک منبع درآمد نسبتا منفعل باشد.

نکات و چالش‌ها (مزایا و معایب ماینینگ)

• مزایا: اگر تجهیزات مناسبی داشته باشید و هزینه‌های برق شما زیاد نباشد، ماینینگ می‌تواند درآمد دلاری قابل توجهی ایجاد کند. در ایران، تا چند سال پیش به دلیل برق ارزان، ماینینگ به‌شدت رواج داشت و افراد زیادی توانستند از این طریق سود کسب کنند. همچنین ماینینگ شما را صاحب رمزارزهایی می‌کند که امکان رشد قیمت در آینده را دارند.
• معایب: سختی شبکه‌های بزرگ (مثل بیت‌کوین) امروز بسیار بالا رفته و رقابت شدید است؛ به طوری که ماینینگ خانگی با کامپیوتر معمولی عملا سودآور نیست. برای استخراج حرفه‌ای نیاز به دستگاه‌های پرقدرت و گران‌قیمت، برق صنعتی ارزان و تجهیزات خنک‌کننده دارید. مصرف برق بالا، هزینه برق را به یک فاکتور جدی تبدیل می‌کند. ضمنا ماینینگ بدون مجوز در ایران می‌تواند منجر به جریمه و مصادره دستگاه‌ها شود، چون از سال ۱۳۹۸ دولت استخراج رمزارز را به عنوان یک صنعت رسمی شناخت و برای آن مجوزهای قانونی در نظر گرفت. بنابراین اگر می‌خواهید قانونی عمل کنید، باید از طریق وزارت صنعت و سامانه بهین‌یاب مجوز ماینینگ بگیرید که خود زمان‌بر و هزینه‌بر است.

به طور خلاصه، ماینینگ برای افرادی مناسب است که سرمایه اولیه قابل توجه، دانش فنی کافی و دسترسی به برق ارزان (یا رایگان!) دارند. در غیر این صورت، روش‌های منفعلانه دیگری وجود دارد که ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر هستند. اگر تازه‌کار هستید، شاید بهتر باشد ابتدا سراغ روش‌های بعدی بروید و در صورت تمایل، بعدها با سرمایه و آگاهی بیشتر وارد ماینینگ شوید.

۲. استیکینگ ارز دیجیتال (سهام‌گذاری)

استیکینگ (Staking) یکی از محبوب‌ترین و ساده‌ترین روش‌های کسب درآمد منفعل از ارز دیجیتال است که این روزها به‌خصوص برای کاربران عادی و ایرانیان تحت تحریم بسیار جذاب شده است. استیکینگ به زبان ساده یعنی قفل کردن مقداری از یک ارز دیجیتال در کیف پول یا پلتفرم برای کمک به تأمین امنیت شبکه بلاک‌چین و در عوض دریافت پاداش منظم. این روش بیشتر برای ارزهایی امکان‌پذیر است که از الگوریتم اثبات سهام (Proof of Stake - PoS) استفاده می‌کنند.

در واقع برخلاف ماینینگ که در آن قدرت پردازش حرف اول را می‌زند، در استیکینگ نگه‌داشتن دارایی اهمیت دارد. شما مقداری از کوین خود (مثلا کاردانو، ترون یا پولکادات) را در شبکه نگهداری (یا به اصطلاح سهام‌گذاری) می‌کنید. شبکه وجود این دارایی قفل‌شده را به‌عنوان مشارکت شما در عملیات تأیید تراکنش‌ها در نظر می‌گیرد و به نسبت سهم شما به شما سود می‌رساند. این سودها معمولا به‌صورت درصد سالیانه (Annual Yield) اعلام می‌شوند و بسته به ارز دیجیتال و شرایط شبکه می‌توانند از چند درصد تا حتی ده‌ها درصد در سال متغیر باشند.

چرا استیکینگ برای کاربران ایرانی مناسب است؟

برای ما که در ایران زندگی می‌کنیم، استیکینگ یک فرصت طلایی است تا بدون نیاز به تجهیزات خاص یا دانش فنی پیچیده از ارز دیجیتال درآمد دلاری کسب کنیم. کافی است مقداری از یک رمزارز را خریده و آن را در یک کیف پول یا صرافی معتبر که قابلیت استیکینگ دارد، سپرده‌گذاری کنیم. برخلاف بسیاری از پلتفرم‌های مالی که ممکن است به دلیل تحریم در دسترس نباشند، استیکینگ را می‌توان با کمی خلاقیت دور زد:

• بسیاری از کیف پول‌های غیرمتمرکز مانند کیف پول تراست والت (Trust Wallet) امکان استیکینگ مستقیم را برای کاربران فراهم می‌کنند. برای مثال در تراست والت شما می‌توانید ارزهایی مثل ترون (TRX) یا کازموس (ATOM) را به راحتی استیک کنید و سود دریافت کنید. چون تراست والت یک اپ غیرمتمرکز است، نیازی به احراز هویت یا نگرانی از بسته‌شدن حساب به خاطر تحریم نخواهید داشت.
• برخی صرافی‌های خارجی (نظیر بایننس) خدمات استیکینگ ارائه می‌دهند اما متأسفانه کاربران ایرانی به صورت مستقیم نمی‌توانند از آنها استفاده کنند مگر اینکه با VPN و بدون احراز هویت اقدام کنند که آن هم ریسک‌های خود را دارد. به جای آن، می‌توانید از صرافی‌های جایگزین که با ایرانیان سر و کار دارند استفاده کنید (برای نمونه، کوینکس جزو گزینه‌هایی است که کاربران ایرانی در آن استیکینگ انجام داده‌اند). البته همیشه این احتمال وجود دارد که شرایط استفاده از صرافی‌ها تغییر کند.

از طرف دیگر، بعضی صرافی‌های ایرانی نیز طرح‌های در حد استیکینگ ارائه می‌دهند. برای مثال، برخی از صرافی‌های داخلی طرح سپرده‌گذاری ریالی یا رمزارزی دارند که در آن اگر دارایی‌تان را در کیف پول صرافی نگه دارید، درصدی سود به شما تعلق می‌گیرد. هرچند این سودها معمولا خیلی بالا نیستند و پلتفرم هم متمرکز است، اما برای کسانی که اعتماد بیشتری به بسترهای داخلی دارند می‌تواند شروع بدی نباشد.

چگونه استیکینگ را شروع کنیم؟ (راهنمای گام‌به‌گام)

شروع استیکینگ بسیار ساده است و نیاز به مهارت فنی خاصی ندارد. در اینجا مراحل کلی شروع استیکینگ برای یک مبتدی را مرور می‌کنیم:

1. انتخاب ارز دیجیتال مناسب: ابتدا باید یک کوین یا توکن مناسب برای استیکینگ انتخاب کنید. ارزهایی را در نظر بگیرید که پشتوانه قوی دارند و از الگوریتم PoS استفاده می‌کنند (مثل اتریوم ۲.۰، کاردانو، سولانا، ترون، پولکادات و ...). تحقیق کنید که نرخ سود حدودی و شرایط استیکینگ هر کدام چگونه است. برای مثال، اتریوم حدود ۴٪ در سال سود می‌دهد اما حداقل ۳۲ واحد اتر لازم دارد که مبلغ بزرگی می‌شود. در مقابل، ارزهایی مثل ترون با مبالغ کم هم قابل استیک هستند.
2. خرید آن ارز دیجیتال: پس از انتخاب، از یک صرافی ارز دیجیتال معتبر مقداری از آن ارز را تهیه کنید. برای کاربران داخل ایران، راحت‌ترین راه خرید از صرافی‌های ایرانی با ریال است. مثلا می‌توانید در یک صرافی داخلی مانند نوبیتکس حساب باز کنید و مستقیما با کارت بانکی خود رمزارز موردنظر را بخرید. (اگر هنوز در هیچ صرافی ثبت‌نام نکرده‌اید، همین حالا شروع کنید و یک حساب برای خرید ارز دیجیتال باز کنید).
3. انتقال به کیف پول یا پلتفرم استیکینگ: اکنون که کوین را خریده‌اید، باید آن را به محلی منتقل کنید که امکان استیک کردن دارد. اگر صرافی داخلی شما قابلیتی برای سپرده‌گذاری دارد، می‌توانید دارایی را همان‌جا قفل کنید. در غیر این صورت، آن را به کیف پول شخصی خود (مثلا Trust Wallet یا کیف پول اتمیک) منتقل کنید. دقت کنید که کیف پول انتخابی حتما از استیکینگ آن ارز پشتیبانی کند. بیشتر والت‌های معتبر در بخش تنظیمات یا در منوی هر رمزارز گزینه‌ای برای Staking دارند.
4. شروع فرایند استیک: در کیف پول یا پلتفرم مربوطه، مقدار ارزی را که می‌خواهید استیک کنید انتخاب و فرایند را تأیید کنید. معمولا از شما می‌پرسد که آیا مایلید X واحد از کوین را قفل کنید. پس از تأیید، دارایی شما برای مدتی (مثلا ۷ روز، ۳۰ روز یا بیشتر بسته به شبکه) قفل می‌شود و در همین مدت سود به آن تعلق می‌گیرد.
5. دریافت پاداش‌ها: پس از طی شدن بازه زمانی، یا به صورت دوره‌ای (مثلا هر روز یا هر ماه)، پاداش‌های استیکینگ به کیف پول شما واریز می‌شود. برخی شبکه‌ها پاداش را به همان ارز اصلی می‌دهند و برخی شبکه‌ها ممکن است توکن جداگانه‌ای را به عنوان جایزه بدهند. برای مثال، در شبکه‌هایی مثل کازموس یا تزوس، پاداش به شکل افزایش تعداد همان کوین در کیف پول شما قابل مشاهده است.
6. لغو استیکینگ و برداشت (اختیاری): اگر زمانی خواستید دارایی خود را خارج کنید (مثلا برای فروش یا استفاده دیگر)، می‌توانید فرایند استیکینگ را لغو کنید. دقت کنید که اغلب شبکه‌ها یک دوره قفل‌شدگی دارند؛ یعنی از لحظه اعلام برداشت تا زمانی که کوین‌ها قابل خرج شوند، باید چند روز صبر کنید. این زمان برای هر پروژه متفاوت است (برای بعضی ارزها چند ساعت، برای برخی دیگر چند هفته). حتما این نکته را از قبل بررسی کنید تا غافلگیر نشوید.

چقدر می‌توان از استیکینگ درآمد داشت؟ میزان درآمد شما از استیکینگ به چند عامل بستگی دارد: میزان دارایی قفل‌شده، مدت زمان نگهداری، نرخ سود سالیانه و ارزش بازار آن ارز. مثلا اگر ۱۰۰ واحد کوینی را که سالانه ۱۰٪ سود می‌دهد استیک کنید، در پایان سال ۱۰ واحد سود خواهید داشت (البته تقسیم بر تعداد روزها یا ماه‌ها). اگر قیمت آن کوین ثابت بماند، این ۱۰ واحد سود خالص است؛ اما اگر قیمت کوین افزایش یابد، ارزش دلاری سود شما هم بیشتر می‌شود (و برعکس در صورت کاهش قیمت). به طور کلی استیکینگ یک روش کم‌دردسر با ریسک نسبتاً کمتر نسبت به ترید محسوب می‌شود و بسیاری آن را مشابه نگه‌داشتن پول در حساب سپرده بانکی می‌دانند، البته با سودهای اغلب بالاتر.

هنگام استیکینگ حتما از کیف پول‌های امن استفاده کنید و مراقب باشید که در دام پروژه‌های کلاهبرداری نیفتید. هر پیشنهادی با سود بسیار غیرعادی (مثلا سالانه ۱۰۰٪ یا بیشتر) می‌تواند مشکوک باشد. ترجیحا ارزهای شناخته‌شده را استیک کنید و قبل از آن در مورد اعتبار شبکه یا پلتفرم مربوطه تحقیق کنید.

۳. وام‌دهی کریپتو و دریافت بهره (Lending)

یکی دیگر از روش‌های محبوب برای کسب درآمد منفعل از دنیای رمزارزها وام‌دهی ارز دیجیتال است. مفهوم وام‌دهی (یا Lending) در کریپتو شبیه وام‌های سنتی است، با این تفاوت که بانک حذف شده و همه چیز به‌صورت غیرمتمرکز بین کاربران انجام می‌شود. شما رمزارزهای مازاد خود را قرض می‌دهید و در عوض از وام‌گیرندگان بهره (سود ثابت) دریافت می‌کنید. این فرایند معمولا از طریق پلتفرم‌های وام‌دهی دیفای یا حتی برخی صرافی‌های متمرکز انجام می‌شود.

Lending چگونه کار می‌کند؟

فرض کنید مقداری تتر (USDT) یا اتریوم (ETH) در کیف پول خود دارید و فعلا قصد ترید یا فروش آن را ندارید. می‌توانید این دارایی را در یک پلتفرم وام‌دهی سپرده کنید. در سمت دیگر، افراد یا پلتفرم‌هایی هستند که نیاز به وام این رمزارز دارند (مثلا تریدرهایی که می‌خواهند مارجین ترید کنند یا پروژه‌هایی که نیاز به نقدینگی دارند). آنها حاضرند در ازای قرض گرفتن این رمزارز، بهره بپردازند. پلتفرم به عنوان یک واسطه هوشمند عمل کرده و دارایی شما را به وام‌گیرنده می‌دهد و سود توافق‌شده را به شما می‌رساند. همه این کارها توسط قراردادهای هوشمند خودکار انجام می‌شود، بنابراین نگرانی از بابت بازگشت وام کمتر است؛ چرا که معمولا وام‌ها در دنیای کریپتو وثیقه‌گذاری‌شده هستند (وام‌گیرنده برای گرفتن وام باید مثلا معادل ۱۵۰٪ ارزش وام، دارایی دیگری را گرو بگذارد تا در صورت عدم بازپرداخت، از وثیقه برداشته شود).

روش‌های وام‌دهی رمز ارز برای کاربران ایرانی

دو رویکرد کلی برای Lending وجود دارد: وام‌دهی در پلتفرم‌های غیرمتمرکز (دیفای) و وام‌دهی در پلتفرم‌های متمرکز (CeFi).

• پلتفرم‌های دیفای (DeFi Lending): این‌ها شامل پروژه‌های معتبری مثل Compound، Aave، MakerDAO و ... هستند. شما با اتصال کیف پول خود (مثلا متامسک) به این پلتفرم‌ها می‌توانید ارز دیجیتال‌تان را به یک استخر وام‌دهی واریز کنید. سپس پروتکل به‌طور خودکار آن را به متقاضیان وام می‌دهد. نرخ سود وام (APY) در این سیستم‌ها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و معمولا به صورت شناور است. مثلا اگر تقاضا برای وام گرفتن تتر زیاد باشد، سود وام‌دهنده‌ها بالا می‌رود و برعکس. خوبی دیفای این است که غیرمتمرکز و بدون نیاز به احراز هویت است، بنابراین کاربران ایرانی می‌توانند بدون محدودیت خاصی مشارکت کنند. اما لازم است با مبانی کار با کیف پول‌های Web3 و قراردادهای هوشمند آشنا باشید. همچنین کارمزد شبکه (به خصوص روی اتریوم) می‌تواند بالا باشد که باید در محاسبات لحاظ شود. به‌طور خلاصه، اگر مقداری رمزارز مثل DAI، USDC، ETH و… دارید، به پلتفرمی مثل Aave می‌روید، کیف پول را متصل می‌کنید، دارایی را Supply (عرضه) می‌کنید و از همان لحظه شروع به کسب سود می‌نمایید. هر زمان هم که بخواهید، می‌توانید دارایی + سودتان را برداشت کنید (البته اگر وثیقه‌ها در وضعیت عادی باشند).
• پلتفرم‌ها یا صرافی‌های متمرکز (CeFi): برخی صرافی‌های بزرگ مثل بایننس، کراکن، Nexo و... بخش ویژه‌ای برای وام‌دهی دارند که اغلب با نام Earn یا Savings مشخص می‌شود. مثلا در بایننس شما می‌توانید تتر یا بیت‌کوین خود را در بخش Binance Earn قرار دهید و سالانه درصد معینی سود دریافت کنید. این پلتفرم‌های متمرکز استفاده آسان‌تری دارند (چون فقط با زدن چند دکمه و بدون نیاز به دانش دیفای کار می‌کنند)، اما مشکل اینجاست که برای کاربران ایرانی عموما در دسترس نیستند. اگر حساب و هویت غیرایرانی داشته باشید ممکن است بتوانید از آنها بهره ببرید، ولی خطر مسدود شدن حساب وجود دارد. در داخل ایران، بعضی صرافی‌های ایرانی طرح‌های مشابهی تحت عنوان وام‌دهی کریپتو یا حساب پس‌انداز ارائه کرده‌اند. برای مثال، صرافی‌های داخلی گاها این امکان را می‌دهند که شما تومان یا تتر خود را به دیگر کاربران وام بدهید و بهره بگیرید. این طرح‌ها هنوز به گستردگی نمونه‌های جهانی نیست ولی به مرور در حال توسعه‌اند.

مزایا و معایب وام‌دهی ارز دیجیتال

• مزایا: وام‌دهی یک روش تقریبا بی‌دردسر برای کسب سود ثابت از رمزارز است. درآمد شما معمولاً به صورت تضمینی و با نرخ ثابت یا شناور معقول خواهد بود (مثلا ۵٪ یا ۱۰٪ در سال، بسته به نوع ارز و پلتفرم). دارایی شما حفظ می‌شود و تنها کاری که می‌کنید این است که آن را موقتا قفل می‌کنید تا برایتان کار کند. همچنین با وام‌دهی، به رشد اکوسیستم و افزایش نقدشوندگی بازار کمک می‌کنید.
• معایب: هرچند وام‌ها وثیقه‌دار هستند، اما همچنان ریسک وجود دارد. مثلا ممکن است یک پلتفرم دیفای هک شود و دارایی‌های استخرها به سرقت برود (مواردی پیش آمده). یا اگر از پلتفرم متمرکز استفاده می‌کنید، این احتمال هست که شرکت ارائه‌دهنده دچار ورشکستگی یا مشکلات مالی شود (اتفاقی که برای پلتفرم‌هایی مثل BlockFi و Celsius در سال ۲۰۲۲ افتاد و کاربران به دارایی‌های خود نرسیدند). بنابراین باید پلتفرم معتبر انتخاب کنید و هرگز همه تخم‌مرغ‌های خود را در یک سبد نگذارید. همچنین نرخ سود وام‌دهی در بازارهای خرسی ممکن است بسیار کاهش یابد (چون تقاضا برای وام کم می‌شود). یک نکته دیگر اینکه در وام‌دهی معمولا دارایی شما قفل می‌شود یا حداقل توصیه می‌شود که دید کوتاه‌مدت نداشته باشید. اگر ممکن است نیاز فوری به اصل سرمایه‌تان داشته باشید، بهتر است سراغ وام‌دهی نروید یا از طرح‌های انعطاف‌پذیر (Flexible) استفاده کنید که هر زمان قابل برداشت هستند، هرچند سود کمتری دارند.

در مجموع، Lending برای کسانی مناسب است که می‌خواهند بدون درگیر شدن در ترید و با پذیرش ریسک متوسط، یک جریان درآمدی غیرفعال داشته باشند. اگر مثلاً مقداری استیبل‌کوین بی‌استفاده دارید، می‌توانید آن را در یک پلتفرم امن وام‌دهی کنید و ماهیانه از آن بهره بگیرید؛ به جای اینکه در کیف پول بدون استفاده بماند. فقط فراموش نکنید قبل از هر چیز تحقیق کنید و از اعتبار پلتفرم مطمئن شوید.

۴. ییلد فارمینگ و تأمین نقدینگی (Yield Farming)

ییلد فارمینگ (Yield Farming) به زبان ساده یعنی جابه‌جا کردن دارایی‌ها بین پروتکل‌های مختلف DeFi برای کسب بیشترین سود ممکن. این مفهوم در طول جنبش DeFi در سال‌های اخیر بسیار داغ شد. Yield Farmer ها کسانی هستند که مثلا امروز دارایی‌شان را در استخر X قرار می‌دهند که ۲۰٪ سود می‌دهد، فردا اگر ببینند پروتکل Y سود ۳۰٪ می‌دهد، سریعا وجوه‌شان را به آن منتقل می‌کنند و مرتب به دنبال بالاترین بازدهی هستند. البته ما در اینجا قصد نداریم وارد تکنیک‌های پیچیده ییلد فارمینگ حرفه‌ای شویم. بلکه تمرکزمان بر تأمین نقدینگی (Liquidity Providing) است که جزء اصلی ییلد فارمینگ محسوب می‌شود و یک روش درآمدزایی منفعلانه برای کاربران عادی نیز به شمار می‌رود.

تأمین نقدینگی در صرافی‌های غیرمتمرکز یعنی چه؟

احتمالا نام صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) مثل یونی‌سواپ، پنکیک‌سواپ و غیره را شنیده‌اید. این صرافی‌ها برای تطبیق خریدار و فروشنده، به جای دفتر سفارش (order book) از استخرهای نقدینگی (Liquidity Pools) استفاده می‌کنند. هر استخر مربوط به یک جفت‌ارز (مثلا ETH/USDT) است و شامل موجودی‌ای از هر دو توکن می‌باشد. وقتی کسی مثلاً می‌خواهد اتر را به تتر تبدیل کند، به این استخر مراجعه می‌کند؛ مقداری اتر به استخر می‌ریزد و معادلش تتر خارج می‌کند. اما موجودی اولیه این استخرها از کجا می‌آید؟ از کاربرانی مثل من و شما که حاضرند دارایی‌شان را آنجا قرار دهند تا نقدینگی فراهم شود. در ازای این کار، صرافی غیرمتمرکز به تأمین‌کنندگان نقدینگی پاداش می‌دهد.

دو نوع پاداش اصلی وجود دارد: کارمزد معاملات و گاها توکن جایزه. مثلاً یونی‌سواپ ۰٫۳٪ از هر معامله را به تأمین‌کنندگان می‌دهد (نسبت به سهمشان در استخر). برخی پلتفرم‌ها نیز علاوه بر کارمزد، یک توکن حاکمیتی به نام خودشان هم به شما می‌دهند (مثلا پنکیک‌سواپ توکن CAKE می‌دهد) تا جذابیت ییلد فارمینگ را بالا ببرند.

چگونه شما می‌توانید نقدینگی تأمین کنید؟

برای این کار، ابتدا باید مقداری از هر دو ارز یک جفت‌معاملاتی را داشته باشید. فرض کنیم می‌خواهید در استخر BNB/USDT نقدینگی اضافه کنید. باید معادل دلاری مساوی از بایننس‌کوین و تتر داشته باشید (مثلا ۱۰۰ دلار BNB و ۱۰۰ دلار USDT). سپس به صرافی غیرمتمرکز مربوطه (در این مثال پنکیک‌سواپ روی شبکه بایننس اسمارت چین) می‌روید، کیف پول خود (مثلا متامسک یا تراست والت) را وصل می‌کنید، بخش Liquidity را انتخاب کرده و هر دوی این ارزها را واریز می‌کنید. پلتفرم در ازای این کار به شما توکن نقدینگی (LP Token) می‌دهد که نشان‌دهنده سهم شما در استخر است. از این لحظه، هر تراکنشی که در آن استخر انجام شود، درصدی از کارمزدها به موجودی استخر شما افزوده می‌شود و قابل مطالبه توسط شماست. بسیاری از فارم‌های Yield نیز به دارندگان LP Token توکن اختصاصی خودشان را پاداش می‌دهند. مثلا در مثال پنکیک‌سواپ، اگر LP Token حاصل از BNB/USDT را در بخش Farm آن بگذارید، به شما توکن CAKE به‌عنوان جایزه تعلق می‌گیرد.

ریسک‌ها و ملاحظات Yield Farming

تأمین نقدینگی و ییلد فارمینگ شاید سودهای بسیار جذابی (حتی صدها درصد در سال برای پروژه‌های جدید) وعده دهند، اما بدون ریسک نیستند:

• مهم‌ترین ریسک، ضرر ناپایدار (Impermanent Loss) است. وقتی قیمت دو دارایی در استخر نسبت به هم تغییر کند، سهم شما از هر کدام تغییر می‌کند و ممکن است ارزش کل دارایی شما نسبت به زمانی که اگر آنها را فقط نگه داشته بودید کمتر شود. این کاهش ارزش را ضرر ناپایدار می‌نامند. اگر بازار خیلی نوسان کند، کارمزد دریافتی ممکن است پوشش‌دهنده این ضرر نباشد.
• امکان هک شدن یا باگ در قراردادهای استخر یا فارم وجود دارد. تاریخچه دیفای موارد متعددی از هک استخرهای نقدینگی را نشان می‌دهد که طی آن کاربران بخشی یا تمام دارایی‌شان را از دست دادند.
• توکن‌های جدید و پاداش‌ها ممکن است پس از مدتی افت قیمت شدیدی کنند. مثلا ابتدا همه برای گرفتن یک توکن جدید هجوم می‌آورند و سود سالانه سر به فلک می‌کشد، ولی پس از توزیع اولیه، قیمت توکن سقوط می‌کند و سود واقعی شما چندان زیاد نخواهد بود.

با این حال، اگر با احتیاط عمل کنید و استخرهای معتبرتر را انتخاب نمایید (مثلا استیبل‌کوین-استیبل‌کوین یا رمزارزهای شناخته‌شده)، می‌توانید یک جریان درآمد غیرفعال بدست آورید. برای کاربران ایرانی، استفاده از DEXها و فارم‌های دیفای با VPN و کیف پول غیرمتمرکز امکان‌پذیر است. مهم است که کارمزد شبکه را در نظر داشته باشید؛ روی شبکه اتریوم ممکن است کارمزدها گزاف باشد، اما شبکه‌های ارزان‌تر مثل بایننس‌چین، ترون، پالیگان و ... گزینه‌های مقرون‌به‌صرفه‌ای ارائه می‌دهند.

در کل، Yield Farming مناسب افراد کمی حرفه‌ای‌تر است که می‌دانند چطور با کیف پول و قراردادهای دیفای کار کنند. اگر تازه‌کار هستید، شاید بهتر باشد ابتدا با مبالغ کم تست کنید یا فعلا به روش‌های ساده‌تری چون استیکینگ پایبند باشید. اما اگر عاشق کسب سود حداکثری هستید و ریسک‌های دیفای را درک می‌کنید، ییلد فارمینگ می‌تواند درآمد منفعل چشمگیری نصیبتان کند.

۵. بازی‌های بلاک‌چینی (Play to Earn)

چه حسی دارد اگر به شما بگویند می‌توانید با بازی کردن هم پول دربیاورید؟ آن هم پول دیجیتال با ارزش دلاری! دنیای بلاک‌چین این رویا را تا حدی محقق کرده است. بازی‌های Play-to-Earn (بازی کن و پول دربیار) سبکی از بازی‌های آنلاین هستند که بر بستر بلاک‌چین ساخته شده‌اند و به بازیکنان به خاطر فعالیت در بازی پاداش مالی می‌دهند. این پاداش می‌تواند توکن بومی بازی یا آیتم‌های دیجیتال با ارزش (مثل NFT) باشد که قابل فروش در دنیای واقعی هستند.

برای مثال، بازی Axie Infinity مدتی بسیار معروف شد و کاربران با پرورش و جنگ انداختن هیولاهای کوچک به نام Axie توکن‌هایی به نام SLP کسب می‌کردند که می‌توانستند در صرافی‌ها بفروشند. یا بازی Decentraland که یک دنیای مجازی است و شما می‌توانید در آن زمین مجازی بخرید و از طریق فروش یا اجاره آن زمین درآمد کسب کنید. همچنین بازی‌های کارتی (مثل Splinterlands)، بازی‌های سبک متاورس، بازی‌های سبک مبارزه‌ای و ... همگی شروع به پیاده‌سازی مدل کسب درآمد کرده‌اند.

چگونه از بازی‌ها درآمد منفعل کسب کنیم؟

ابتدا باید تاکید کنیم که درآمد از بازی الزاما منفعل مطلق نیست؛ چون شما باید در بازی فعالیت کنید (مثلا ماموریت انجام دهید، مبارزه کنید یا زمانی را صرف بازی نمایید). بنابراین این روش برای کسانی مناسب است که واقعا از بازی کردن لذت می‌برند و می‌خواهند در حین تفریح، درآمد جانبی هم داشته باشند. اما برخی جنبه‌های بازی‌های کریپتویی وجود دارد که می‌تواند حالت منفعل یا نیمه‌منفعل پیدا کند:

• آیتم‌ها و کاراکترهای NFT: در بسیاری از بازی‌های بلاک‌چینی، دارایی‌های درون بازی به شکل NFT هستند (مثلا شمشیر، لباس، زمین، شخصیت و ...). شما می‌توانید با انجام بازی و به‌دست‌آوردن آیتم‌های کمیاب، آنها را در بازارچه‌های مخصوص بفروشید. این شبیه وقتی است که در یک بازی سنتی یک آیتم ارزشمند پیدا می‌کنید، با این تفاوت که اینجا مالکیت آن واقعا با شماست و می‌توانید آن را به پول تبدیل کنید. برخی بازیکنان حرفه‌ای وقت زیادی می‌گذارند تا آیتم‌های خاص کسب کنند و بفروشند. اما حالت منفعل ماجرا کجاست؟ اینجاست که اگر شما زودتر از دیگران وارد یک بازی آینده‌دار شوید و دارایی‌هایی جمع کنید، بعدها با رشد محبوبیت بازی، بدون تلاش اضافه‌ای آن آیتم‌های اولیه با قیمت بالا خریده می‌شوند. به نوعی یک سرمایه‌گذاری روی وقت و انرژی شما در بازی است که بعدا منفعتش را می‌برید.
• اجاره دادن دارایی‌های درون بازی: فرض کنید در یک بازی متاورسی مثل سندباکس یا دیسنترالند، شما یک قطعه زمین مجازی خریده‌اید. اگر این فضا پرطرفدار شود، می‌توانید زمین خود را به دیگران اجاره دهید تا مثلا کسب‌وکار مجازی خود را آنجا راه بیندازند یا تبلیغات کنند. دقیقا شبیه دنیای واقعی، شما مالک ملک دیجیتالی هستید و اجاره‌بها دریافت می‌کنید. این کاملا یک درآمد منفعل است. مثال دیگر: در بعضی بازی‌ها اگر کاراکترها یا کارت‌های قدرتمندی دارید ولی خودتان مشغولید، می‌توانید آن‌ها را به بازیکنان دیگر قرض دهید تا برای شما بازی کنند و درصدی از درآمد را به شما بدهند. این سیستم که به "اسکالرشیپ (Scholarship)" معروف شد، در Axie Infinity خیلی رواج داشت؛ افراد پولدار اکسی‌های زیادی می‌خریدند و به بازیکنان کم‌درآمد در کشورهای دیگر می‌سپردند تا با آن‌ها بازی کنند و آخر ماه سود را تقسیم می‌کردند.
• توکن‌های بازی: بیشتر بازی‌های بلاک‌چینی یک یا چند توکن دارند که در صرافی‌های ارز دیجیتال هم معامله می‌شود. اگر شما در یک بازی فعال باشید، معمولا بخشی از پاداش مأموریت‌ها یا رقابت‌ها را در قالب این توکن‌ها می‌گیرید. این توکن‌ها قابل تبدیل به بیت‌کوین، اتریوم یا دلار هستند. حال اگر بازی رونق بگیرد، ممکن است ارزش این توکن‌ها رشد زیادی کند و عملا پاداش‌هایی که هنگام بازی جمع کرده‌اید، بعداً سود کلانی نصیبتان کند. البته عکس این هم صادق است؛ ممکن است توکن بازی افت کند و زحماتتان کم‌ارزش شود. بنابراین اگر به عنوان درآمد به این بازی‌ها نگاه می‌کنید، حتما مدیریت ریسک داشته باشید و در زمان مناسب توکن‌ها را نقد کنید یا به پروژه‌ای با آینده مطمئن‌تر تبدیل نمایید.

برای کاربران ایرانی، اکثر این بازی‌ها قابل دسترسی هستند چون ماهیت غیرمتمرکز دارند یا روی شبکه‌های عمومی کار می‌کنند. فقط کافیست یک کیف پول دیجیتال (مثلا متامسک) داشته باشید و مقداری ارز برای پرداخت کارمزد تراکنش (مثلا مقداری اتر یا BNB بسته به شبکه بازی) در آن نگه دارید. بعضی بازی‌ها رایگان شروع می‌شوند و برخی نیاز به خرید اولیه (مثل خرید کاراکتر یا کارت) دارند. مراقب باشید در هیچ بازی‌ای بدون تحقیق قبلی سرمایه قابل توجه وارد نکنید چون متاسفانه پروژه‌های ضعیف زیادی تحت عنوان بازی کریپتویی ظهور کرده‌اند که دوام نیاورده‌اند.

در کل، Play-to-Earn ترکیبی از سرگرمی و کسب درآمد است. اگر گیمر هستید، این روش می‌تواند برایتان لذت‌بخش باشد که در کنار تفریح، چند دلاری هم کسب کنید. اما اگر دنبال درآمد منفعل ۱۰۰٪ بدون فعالیتید، بازی شاید مسیر ایده‌آلی نباشد، چون بالاخره نیازمند صرف زمان و انرژی است. با این وجود، داشتن یک نگاه سرمایه‌گذاری به بازی (جمع‌آوری دارایی‌های دیجیتال درون بازی با دید بلندمدت) می‌تواند در آینده منجر به درآمدهای خوبی شود.

۶. کسب درآمد از NFT و متاورس

احتمالاً این روزها زیاد کلمه NFT به گوش‌تان خورده است. NFT یا توکن غیرمثلی، نوعی دارایی دیجیتال منحصر‌به‌فرد است که می‌تواند نمایانگر هر چیزی باشد: یک عکس یا اثر هنری دیجیتال، یک قطعه موسیقی، آیتم‌های درون بازی، بلیط یک رویداد و ... . در سال‌های اخیر، خرید و فروش NFTها به یک بازار داغ تبدیل شده و بعضاً شاهد بوده‌ایم که یک تصویر دیجیتال به قیمت میلیون‌ها دلار فروخته شده است. شاید فکر کنید فعالیت در بازار NFT خودش نوعی ترید یا معامله فعال است، اما جنبه‌هایی از NFT وجود دارد که می‌تواند درآمد نسبتا منفعل برایتان ایجاد کند.

روش‌های درآمدزایی منفعل با NFT

• ایجاد و فروش NFT (برای هنرمندان): اگر شما هنری برای ارائه دارید (مثل طراحی گرافیکی، نقاشی دیجیتال، ساخت موسیقی یا حتی ویدئوهای کوتاه)، می‌توانید آثار خود را به صورت NFT ضرب (Mint) کرده و برای فروش بگذارید. این کار در پلتفرم‌هایی مانند OpenSea، Rarible و Foundation انجام می‌شود. البته این بخش فعال است چون باید اثر خلق و بازاریابی شود. اما درآمد منفعل زمانی شروع می‌شود که اثر شما فروش رفت؛ بسیاری از پلتفرم‌ها قابلیتی به نام حق امتیاز (Royalty) دارند. یعنی شما تعیین می‌کنید مثلا ۵٪ از هر فروش بعدی اثر، به شما برسد. در نتیجه اگر NFT شما ده‌ها بار بین کلکسیونرها خرید و فروش شود، هر بار درصدی به کیف پول شما واریز خواهد شد بدون اینکه شما کاری انجام دهید. این درآمد شاید در ابتدا کم باشد، اما اگر خریداران اثر شما زیاد شوند، می‌تواند مبلغ قابل توجهی گردد. به عنوان نمونه، یک عکاس یا طراح ممکن است با فروش اولیه NFT خود ۱۰۰ دلار دربیاورد، اما در طول سال با هر بار انتقال آن NFT در بازار ثانویه، مجموعاً چند صد دلار دیگر هم از Royalties دریافت کند.
• خرید NFTهای پرطرفدار و هولد کردن: این روش شبیه سرمایه‌گذاری است. افراد خبره در دنیای NFT سعی می‌کنند پروژه‌های آینده‌دار را زود شناسایی کنند و NFTهایشان را ارزان بخرند. سپس منتظر می‌مانند تا آن مجموعه مشهور شود یا کاربردش افزایش یابد و بعد NFT خود را با چندین برابر قیمت می‌فروشند. این کار مثل معامله است اما اگر با دید طولانی‌مدت باشد، شما در این بین کار خاصی نمی‌کنید جز صبر کردن؛ بنابراین می‌شود آن را نوعی درآمد منفعل دانست که از افزایش ارزش دارایی دیجیتال شما حاصل می‌شود. البته ریسک هم دارد چون ممکن است آن NFT هرگز خریدار نداشته باشد یا ارزان‌تر شود.
• اجاره دادن NFT: در بخش قبل اشاره کردیم که دارایی‌های NFT در بازی‌ها و متاورس را می‌توان اجاره داد. این هم یک روش درآمدزایی منفعل با NFT است. به عنوان مثال، شما یک NFT موزیکال یا ویدیویی دارید؛ برخی پلتفرم‌ها اجازه می‌دهند آن را به فردی که می‌خواهد از آن اثر در پروژه خود استفاده کند، به صورت موقت اجاره دهید و در قبال آن اجاره‌بها (احتمالا در قالب ارز دیجیتال) بگیرید. یا مثلا اگر NFT بلیت یک رویداد یا باشگاه هواداری دارید، می‌توانید امتیاز دسترسی خود را به کسی دیگر موقتاً واگذار کنید و مبلغی دریافت نمایید.
• سهام‌گذاری و کسب سود از NFT (NFT Staking): پدیده جدیدتری که اخیراً باب شده، استیکینگ NFT است. برخی پروژه‌ها این امکان را فراهم کرده‌اند که شما NFT خود را در یک پلتفرم قفل کنید و در ازای آن یک توکن پاداش بگیرید. این شبیه استیکینگ عادی است ولی به جای کوین، NFT قفل می‌کنید. البته معمولاً این کار فقط برای NFTهای یک پروژه خاص امکان‌پذیر است که توسط همان پروژه پشتیبانی می‌شود. مثلا اگر شما یک NFT از مجموعه X دارید، ممکن است وبسایت رسمی آن مجموعه گزینه Stake NFT داشته باشد و روزانه مقدار مشخصی توکن X به شما بدهد. این راه نیز عملاً یک درآمد منفعل است؛ NFT شما در کیف پولتان بیکار نمی‌ماند و برایتان مولد سود می‌شود.

نکات مهم در درآمدزایی از NFT

بازار NFT هم مثل بقیه کریپتوها پرنوسان و متاثر از ترندهاست. اگر تصمیم دارید وارد این حوزه شوید:

• حتما پروژه‌های NFT را خوب بررسی کنید. خیلی‌ها ممکن است جوگیر شده و NFT بخرند صرفاً چون مشهور شده، اما همه پروژه‌ها دوام ندارند. دنبال تیم‌های قوی، جامعه کاربری فعال و کاربرد واقعی باشید.
• به کارمزد شبکه توجه کنید. بیشتر NFTها روی اتریوم هستند که کارمزد ضرب و انتقال بالایی دارد. شاید لازم باشد از شبکه‌های ارزان‌تر (مثل پالیگان، سولانا یا بایننس‌چین) استفاده کنید.
• مراقب کلاهبرداری‌ها باشید. هیچ‌وقت عبارت بازیابی کیف پول خود را برای دریافت NFT رایگان در اختیار کسی نگذارید. خیلی‌ها از عطش افراد برای گرفتن NFT مجانی سوءاستفاده می‌کنند.
• اگر هنرمند هستید، روی کیفیت کار و ساختن جامعه حول هنرتان تمرکز کنید. موفقیت شما در درآمدزایی منفعل از NFT (از طریق حق امتیازها) کاملا وابسته به این است که افراد همچنان علاقه‌مند به خرید و فروش آثار شما باشند.

برای کاربران ایرانی، خوشبختانه بازار NFT تقریباً بدون محدودیت در دسترس است. شما می‌توانید در پلتفرم‌های بین‌المللی با اتصال کیف پول خود فعالیت کنید. فقط ممکن است برای خرید اولیه اتریوم یا رمزارز مورد نیاز به صرافی‌های داخلی یا OTC متوسل شوید. به عنوان مثال اگر می‌خواهید در OpenSea NFT بخرید، باید مقداری ETH تهیه کرده و به کیف پول متامسک خود منتقل کنید. این مرحله را می‌توانید از طریق صرافی‌های ایرانی انجام دهید و سپس باقی مسیر کاملاً غیرمتمرکز و بدون نیاز به KYC است.

۷. همکاری در فروش و رفرال (Referral Marketing)

یکی از روش‌های ساده اما موثر برای درآمدزایی در حوزه ارز دیجیتال، استفاده از برنامه‌های معرف و همکاری در فروش است. بسیاری از شرکت‌های فعال در زمینه رمزارز (از صرافی‌ها گرفته تا پلتفرم‌های آموزشی یا پروژه‌های جدید) در ازای معرفی کاربران جدید به آنها، به معرف پاداش می‌دهند. این پاداش می‌تواند درصدی از کارمزد معاملات افراد معرفی‌شده باشد یا مبلغ ثابت دلاری برای هر ثبت‌نام.

برای نمونه، اکثر صرافی‌های مطرح (چه ایرانی چه خارجی) یک سیستم Referral دارند: شما یک لینک یا کد معرف دریافت می‌کنید و اگر شخصی از طریق آن لینک در صرافی ثبت‌نام کند، هر وقت آن فرد معامله‌ای انجام دهد، مثلا ۲۰٪ از کارمزد معامله به معرف می‌رسد. یعنی فرض کنید شما ۱۰ دوست خود را دعوت کرده‌اید و هر کدام ماهانه ۱۰۰ میلیون تومان در صرافی ترید می‌کنند و کارمزد می‌دهند؛ ممکن است سهم شما از هر کدام ماهی مثلاً ۵۰۰ هزار تومان شود، که در مجموع ۵ میلیون تومان در ماه فقط بابت معرفی دوستانتان درآمد کسب می‌کنید. جذاب است، نه؟

چطور از رفرال مارکتینگ در کریپتو درآمد داشته باشیم؟

نکته مثبت این روش این است که کاملاً منفعل است؛ یعنی شما یک بار شخصی را جذب یک پلتفرم می‌کنید، سپس تا همیشه (یا تا وقتی که آن فرد فعال باشد) از فعالیت او درآمد خواهید داشت بدون هیچ کاری از سمت شما. اما قسمت سخت کار، همان مرحله جذب اولیه است. چند راهکار:

• دعوت از دوستان و آشنایان: اگر اطرافیان شما به بازار ارز دیجیتال علاقه‌مندند ولی هنوز در صرافی یا پروژه‌ای ثبت‌نام نکرده‌اند، می‌توانید آن‌ها را راهنمایی کنید و از لینک معرف خودتان برای ثبت‌نام‌شان استفاده کنید. اینطوری هم به آن‌ها لطف کرده‌اید (چون اغلب صرافی‌ها با استفاده از کد معرف، تخفیف در کارمزد هم به نفر جدید می‌دهند) و هم برای خودتان منبع درآمد ساخته‌اید.
• تولید محتوا در فضای مجازی: برخی افراد با ساخت کانال YouTube، صفحه اینستاگرام یا وبلاگ درباره ارز دیجیتال، مخاطبانی جذب می‌کنند. سپس لینک‌های معرف خود را زیر پست‌ها می‌گذارند تا هرکس خواست ثبت‌نام کند از آن طریق اقدام کند. اگر شما علاقه به آموزش و تولید محتوا دارید، این روش می‌تواند بسیار سودآور باشد. تصور کنید یک مقاله آموزشی «نحوه ثبت‌نام در صرافی ارز دیجیتال» بنویسید و هزاران نفر از گوگل آن را ببینند و روی لینک ثبت‌نام شما کلیک کنند. حتی اگر درصد کمی هم تبدیل به کاربر شوند، باز هم شبکه‌ای از افراد زیرمجموعه خواهید داشت که هر کدام برای شما درآمدزایی می‌کنند.
• شرکت در برنامه‌های وابسته (Affiliate Programs): بعضی پروژه‌ها یا وبسایت‌های خدماتی کریپتو به ازای هر خرید محصول توسط مشتری معرفی‌شده مبلغی می‌دهند. مثلا یک سایت آموزشی ممکن است برای فروش دوره‌های خود ۳۰٪ پورسانت در نظر بگیرد. شما اگر در وبلاگ یا شبکه‌های اجتماعی خود آن دوره را معرفی کنید و کسی با لینک شما بخرد، ۳۰٪ پول به شما می‌رسد. این هم نوعی درآمد منفعل است؛ چون شاید یک مطلب را یک سال پیش نوشته باشید اما هنوز در اینترنت می‌چرخد و افراد جدید جذب می‌کند.

معرفی صرافی‌ها و طرح‌های رفرال داخلی

برای ما که در ایران هستیم، می‌توانیم از صرافی‌های ایرانی هم سود معرفی بگیریم. اغلب صرافی‌های معتبر داخلی (مثل نوبیتکس، والکس، کوین‌نیک و غیره) درصدی از کارمزد معاملات زیرمجموعه‌ها را به معرف می‌دهند. اگر دوستان یا دنبال‌کننده‌هایی دارید که به ترید مشغولند، معرفی یک صرافی امن ایرانی با کد معرف شما یک برد دوطرفه است. برخی از این صرافی‌ها تا ۳۰٪ کارمزد زیرمجموعه را برمی‌گردانند که مقدار قابل توجهی است.

همچنین پروژه‌های جدید یا ایردراپ‌ها گاهی برای هر نفر معرفی‌شده یک پاداش در نظر می‌گیرند. مثلا می‌گویند به ازای هر کسی که با لینک شما در پلتفرم ما ثبت‌نام کند و ایمیلش را تأیید کند، شما ۱۰ توکن رایگان دریافت می‌کنید. این فرصت‌ها را نیز می‌توانید در شبکه‌های اجتماعی کریپتویی دنبال کنید.

توصیه‌های مهم در بازاریابی معرف:

• صداقت و اعتمادسازی: اگر می‌خواهید دیگران از لینک معرف شما استفاده کنند، سعی کنید واقعا چیزی با ارزش به آن‌ها معرفی کنید. مثلا اگر خودتان از یک صرافی استفاده کرده‌اید و راضی هستید، همان را پیشنهاد دهید. با این کار هم کمک کرده‌اید و هم احتمال استفاده از لینک شما بیشتر می‌شود. برعکس، اگر چیزی را که خودتان قبول ندارید صرفا برای پورسانت تبلیغ کنید و بعداً مخاطب متضرر شود، برای اعتبار شما بد خواهد بود و ممکن است دیگر کسی به توصیه‌هایتان عمل نکند.
• رعایت سقف و قوانین: برخی پلتفرم‌ها سقف پاداش یا شرایطی دارند (مثلا می‌گویند فقط اگر کاربر جدید معامله بالای X انجام دهد پورسانت می‌دهیم). این‌ها را مطالعه کنید تا دید واقع‌بینانه داشته باشید.
• خودتان هم فعال باشید: گاهی داشتن حجم معاملات یا فعالیت خود معرف نیز در دریافت پاداش دخیل است. هرچند در بیشتر موارد اینطور نیست و منفعلانه می‌توانید فقط با معرفی سود ببرید.

در مجموع، همکاری در فروش یکی از کم‌دردسرترین روش‌های درآمدزایی در حوزه ارز دیجیتال است. به خصوص اگر روابط اجتماعی خوبی دارید یا در فضای آنلاین اهل فعالیت هستید، حتما این گزینه را مدنظر قرار دهید. ایجاد تنها یک محتوا یا ارتباط موثر می‌تواند تا سال‌ها برای شما درآمد غیرفعال به همراه داشته باشد.

۸. راه‌اندازی نود و مسترنود (Node & Masternode)

اگر از لحاظ فنی آدم کنجکاوی هستید و از سرور و شبکه سر در می‌آورید، می‌توانید با اجرای یک نود در برخی شبکه‌های بلاک‌چینی درآمد کسب کنید. همچنین برخی شبکه‌ها چیزی به نام مسترنود (Masternode) دارند که به نوعی گره‌های ویژه شبکه هستند و پاداش‌ بیشتری می‌گیرند. این روش شاید کمی پیچیده‌تر از بقیه باشد، اما جزو راه‌های نسبتا منفعل به شمار می‌رود؛ چون پس از راه‌اندازی و پیکربندی، نود شما خودش کار می‌کند و شما دوره‌ای پاداش دریافت می‌کنید.

اجرای فول نود (Full Node)

در برخی بلاک‌چین‌ها، صرف اجرا کردن یک فول‌نود (که کل بلاک‌چین را دانلود و سرویس‌دهی می‌کند) ممکن است پاداش خاصی نداشته باشد (مثلا در بیت‌کوین اجرای فول نود وظیفه داوطلبانه است و مستقیماً درآمدی ندارد مگر اینکه ماینینگ هم انجام دهید). اما در برخی شبکه‌های جدیدتر، برای تشویق افراد به نگهداری نود، مشوق مالی در نظر گرفته می‌شود. مثلا در شبکه‌هایی مانند Helium یا Flux، دستگاه‌های نود تخصصی وجود دارد که با شرکت در شبکه (اشتراک اینترنت یا قدرت پردازشی)، توکن شبکه را به دست می‌آورند. این موارد هر کدام شرایط خاص خود را دارند و معمولا نیاز به خرید سخت‌افزار یا نصب نرم‌افزار سرور و داشتن آی‌پی ثابت و... است.

Masternode چیست؟

مسترنود در شبکه‌هایی مانند Dash معروف شد. برای راه‌اندازی مسترنود معمولا باید مقدار مشخص و زیادی از کوین آن شبکه را به‌عنوان وثیقه داشته باشید (مثلا برای Dash باید ۱۰۰۰ واحد DASH سپرده‌گذاری می‌کردید). مسترنودها خدمات ویژه‌ای به شبکه ارائه می‌دهند (مثل تأیید تراکنش‌های خاص، ایجاد حریم خصوصی یا رأی‌دهی در حکمرانی شبکه) و در مقابل، از کارمزد تراکنش‌ها یا صدور کوین‌های جدید پاداش دوره‌ای می‌گیرند. مثلا مسترنود دش تا حدود سال‌های پیش سود خوبی می‌داد (چندین درصد در سال + افزایش قیمت کوین). یا پروژه‌های دیگر مثل Pivx، Zcoin، Divi و ... مسترنود داشتند/دارند که دارندگان‌شان درآمد منفعل کسب می‌کنند.

نودهای شبکه Lightning بیت‌کوین

یک نمونه دیگر، نود شبکه لایتنینگ بیت‌کوین است. این شبکه لایه دوم برای پرداخت‌های سریع بیت‌کوین طراحی شده و هر نود آن باید مقداری بیت‌کوین را در کانال‌های پرداخت قفل کند تا بتواند تراکنش‌ها را مسیریابی و انتقال دهد. نودهای لایتنینگ از هر پرداخت کارمزد کوچکی کسب می‌کنند. هرچند درآمد یک نود کوچک شاید چشمگیر نباشد، اما نودهای بزرگ‌تر که کانال‌های پرظرفیتی دارند می‌توانند به مرور مقدار قابل توجهی ساتوشی به دست آورند. راه‌اندازی نود لایتنینگ نیاز به دانش فنی و یک سرور همیشه روشن (یا یک دستگاه Raspberry در خانه) دارد. کاربران ایرانی می‌توانند این کار را انجام دهند چون غیرمتمرکز است، فقط باید در نظر گرفت که به اینترنت پایدار نیاز دارد.

آیا اجرای نود برای شما مناسب است؟

این روش را به افرادی توصیه می‌کنیم که:

• دانش فنی نسبتا خوبی دارند. می‌توانند نرم‌افزار نود را نصب و پیکربندی کنند، با دستورات سرور و احتمالا Linux آشنا هستند.
• حاضرند مقداری سرمایه جدی در یک پروژه قفل کنند. مثلا اگر مسترنود می‌خواهید ران کنید، باید آن مقدار کوین را بخرید و نگه دارید.
• دید بلندمدت دارند. معمولا ROI (نرخ بازگشت سرمایه) مسترنودها شاید یک یا دو ساله باشد؛ یعنی باید یکی دو سال نود را بچرخانید تا اصل سرمایه‌تان از محل پاداش‌ها برگردد (البته اگر قیمت کوین بالا برود این زمان کوتاه‌تر می‌شود).
• ریسک‌پذیر هستند. چون ممکن است پروژه مربوطه بنا به هر دلیلی شکست بخورد و آن کوین‌ها بی‌ارزش شوند. یا پاداش‌ها کمتر از انتظار باشد.

اگر تمام این شرایط را پذیرفته‌اید، اجرای یک نود می‌تواند هم به غیرمتمرکزتر شدن شبکه بلاک‌چین کمک کند و هم برای شما درآمد نسبتا پایداری ایجاد نماید. حس خوبی هم دارد که جزئی از زیرساخت یک ارز دیجیتال باشید! اما اگر به نظرتان خیلی تخصصی می‌آید، نگران نشوید؛ روش‌های ساده‌تر مثل استیکینگ تقریبا اثر مشابهی دارند (مثلا در اثبات سهام شما عملا به یک شکل ساده‌شده نود اعتبارسنج تبدیل می‌شوید) که قبلا توضیح دادیم.

۹. ایردراپ و فورک‌ها (Airdrop & Fork)

چه کسی از پول مجانی بدش می‌آید؟ ایردراپ (Airdrop) در دنیای ارز دیجیتال به توزیع رایگان توکن یا کوین بین کاربران گفته می‌شود. پروژه‌های جدید برای تبلیغات و جذب کاربر، مقداری از توکن‌های خود را به صورت رایگان به افراد می‌دهند؛ گاهی فقط کافیست در سایتشان ثبت‌نام کنید، یا کاری مثل فالو کردن توییتر انجام دهید، یا اگر از اولین کاربران پلتفرم بوده‌اید به پاس قدردانی به شما توکن می‌دهند. همچنین در حالت خاص‌تر، اگر شما یک کوین خاص را در کیف پول داشته باشید، ممکن است پروژه‌ای جدید به دارندگان آن کوین، توکن خود را ایردراپ کند (مثلا چند سال پیش بین دارندگان ریپل، توکن استلار رایگان توزیع شد).

فورک (Fork) نیز به انشعاب یک بلاک‌چین گفته می‌شود. وقتی یک شبکه بلاک‌چین دو شاخه شود و هر کدام کوین خود را ادامه دهند، معمولاً دارندگان کوین اصلی، به همان تعداد کوین جدید در شبکه جدید به دست می‌آورند. مثال مشهورش فورک بیت‌کوین کش از بیت‌کوین بود: در سال ۲۰۱۷ هرکسی بیت‌کوین داشت به همان تعداد بیت‌کوین‌کش رایگان دریافت کرد. یا اتریوم کلاسیک زمانی که از اتریوم جدا شد، دارندگان ETH معادلش ETC گرفتند.

آیا می‌توان روی ایردراپ به عنوان درآمد حساب کرد؟

ایردراپ‌ها عموماً یک‌بار اتفاق می‌افتند و درآمد مستمر نیستند، اما چون در این مقاله دنبال هر راه درآمد بدون ترید هستیم، نباید از آنها غافل شویم. برخی افراد هستند که تخصصاً شکارچی ایردراپ‌اند؛ در پروژه‌های متعدد شرکت می‌کنند به امید اینکه یکی دوتایشان بسیار موفق شود. این کار نیازمند پیگیری و صبر است. اکثر ایردراپ‌ها مبالغ کوچکی ارزش دارند یا حتی بی‌ارزش می‌شوند، اما گاهی یک شانس بزرگ رخ می‌دهد. نمونه‌اش ایردراپ یونی‌سواپ (UNI) بود که در سال ۲۰۲۰ به کاربران اولیه این صرافی حدود ۴۰۰ توکن UNI داده شد. ارزش این تعداد توکن در یک مقطع به بالای ۱۵ هزار دلار رسید! یعنی کسی که صرفاً چند معامله در یونی‌سواپ انجام داده بود (بدون انتظار پاداش)، ناگهان معادل چند ماه حقوق یکجا هدیه گرفت.

روش منطقی این است که فعالانه در پروژه‌های جدید دیفای، بازی‌ها یا شبکه‌های در حال توسعه شرکت کنید و از آنها استفاده کنید؛ اگر قرار باشد ایردراپی بدهند، شما واجد شرایط خواهید بود. این فعالیت هم یک نوع سرمایه‌گذاری زمانی است که ممکن است به بار بنشیند یا نه. به هر حال نباید تنها به امید ایردراپ وقت بگذارید، اما اگر از این حوزه لذت می‌برید، می‌توانید خودتان را در جاهایی درگیر کنید که احتمال ایردراپ دارند (مثل تست‌نت‌ها، بریج‌ها، کیف‌پول‌های جدید و ...).

فورک‌ها چطور؟

فورک‌های بزرگ خیلی مکرر رخ نمی‌دهند. اما اگر دیدید در اخبار صحبت از احتمال فورک یک شبکه مهم است (مثلاً سال ۲۰۱۷ شایعه فورک‌های متعدد بیت‌کوین بود، یا سال 2022 بحث فورک اتریوم پس از تغییر الگوریتم)، می‌توانید مقداری از آن ارز را نگه دارید تا در صورت تقسیم شدن شبکه، شما هم کوین جدید هدیه بگیرید. با این حال، این استراتژی ممکن است ریسک هم داشته باشد چون شاید مردم قبل از فورک قیمت را بیش از حد بالا ببرند و بعد از فورک قیمت افت کند. بنابراین مطمئن شوید که صرفاً برای سود فورک وارد یک ارز نمی‌شوید مگر اینکه ابعادش را سنجیده باشید.

نکته احتیاطی مهم:

هشدار می‌دهیم که مراقب کلاهبرداری‌ها در زمینه ایردراپ باشید. هیچ پروژه واقعی برای ایردراپ از شما درخواست وجه یا کلید خصوصی نمی‌کند. اگر دیدید کسی می‌گوید "برای دریافت ایردراپ اول مقداری BNB بفرستید" یا "کلید کیف پولت رو وارد کن"، قطعاً قصد کلاهبرداری دارد. ایردراپ واقعی یا خودکار براساس شرایط از قبل اعلام‌شده و اسنپ‌شات شبکه است، یا از شما می‌خواهد یک تراکنش ساده (مثلا اتصال کیف پول و امضا) انجام دهید که هزینه‌ای ندارد.

در مجموع، ایردراپ و فورک را می‌توان فرصت‌های بادآورده دانست. به عنوان بخشی از استراتژی کلی درآمدزایی، بد نیست در خبرها دنبال این موقعیت‌ها باشید. اما چون منظم و دائمی نیستند، شاید نتوان رویشان به عنوان ستون اصلی درآمد منفعل تکیه کرد. با این وجود، وقتی اتفاق بیفتند واقعا شیرین‌اند: هیچوقت لحظه دریافت اولین ایردراپ ارزشمندم را فراموش نمی‌کنم که دیدم دارایی جدیدی به والت من اضافه شده بدون اینکه ریالی هزینه کرده باشم – احساسی شبیه پیدا کردن پول در جیب لباسی که مدت‌ها نپوشیده بودید!

۱۰. هولد کردن ارز دیجیتال (HODL)

آخرین مورد در لیست ما ساده‌ترین و در عین حال بنیادی‌ترین روش کسب سود از ارز دیجیتال بدون ترید است: هودل کردن یا همان خرید و نگهداری طولانی‌مدت یک ارز دیجیتال به امید افزایش قیمت آن در آینده. کلمه HODL که در جامعه کریپتو رایج شده، در اصل همان HOLD (نگه داشتن) است که به‌شوخی اشتباه تایپ شده و سر زبان‌ها افتاده. هودل کردن یک استراتژی سرمایه‌گذاری غیرفعال به شمار می‌رود؛ شما یک دارایی ارزشمند (مثل بیت‌کوین یا اتریوم) را می‌خرید و سال‌ها صبر می‌کنید تا قیمت آن چند برابر یا چندین برابر شود، سپس در آینده سود خود را برداشت می‌کنید.

چرا HODL یک درآمد منفعل محسوب می‌شود؟

چون شما در این روش هیچ فعالیت معاملاتی انجام نمی‌دهید. در حقیقت، هنر کار شما این است که هیچ کاری نکنید و اجازه دهید زمان ارزش دارایی باپشتوانه شما را افزایش دهد. تاریخچه بازار ارز دیجیتال نشان داده که علی‌رغم نوسانات شدید، در یک بازه چند ساله، ارزهای مهم رشد قابل توجهی داشته‌اند. مثلا اگر کسی پایان سال ۲۰۱8 یک عدد بیت‌کوین را حدود ۳۰۰۰ دلار خریده و فقط نگه داشته، در اواخر ۲۰۲۱ قیمت بیت‌کوین به ۶۰ هزار دلار رسید؛ یعنی در عرض سه سال ۲۰ برابر سود (بدون هیچ معامله‌ای). بسیاری از افرادی که امروز از ثروتمندان کریپتو هستند، صرفا آنهایی بودند که صبوری کردند و دارایی‌شان را نفروختند.

روش کار:

استراتژی هولد می‌تواند با میانگین‌گیری همراه باشد. مثلا هر ماه مبلغ ثابتی (تومان یا دلار) را تبدیل به بیت‌کوین یا یک آلت‌کوین آینده‌دار می‌کنید و اصلاً به فکر فروش تا چند سال نیستید. این روش "میانگین هزینه دلاری" باعث می‌شود نوسانات کوتاه‌مدت خیلی شما را آزار ندهد. پس از گذشت مثلاً ۵ سال، شما یک سبد ارزشمند دارید که با کمترین درگیری ذهنی برایتان رشد کرده است.

نکات مهم در هولد کردن:

• انتخاب ارز مناسب: این بسیار مهم است. همه ارزهای دیجیتال برای نگهداری طولانی‌مدت مناسب نیستند. سعی کنید فقط روی پروژه‌هایی سرمایه‌گذاری کنید که بنیان قوی، تیم توسعه فعال و کاربرد واقعی دارند. بیت‌کوین به عنوان پادشاه این بازار یک گزینه بدیهی است. اتریوم نیز به خاطر اکوسیستم بزرگش همینطور. آلت‌کوین‌های دیگر را باید با دقت و تحقیقات کافی انتخاب کنید. تعداد زیادی کوین بوده‌اند که در یک چرخه رشد کرده و در چرخه بعدی تقریباً نابود شده‌اند.
• امنیت نگهداری: وقتی قرار است سال‌ها یک ارز را نفروشید، بهتر است آن را در یک محل امن و مطمئن ذخیره کنید. کیف پول‌های سخت‌افزاری (مانند لجر یا ترزور) یا کیف پول‌های نرم‌افزاری که کلید خصوصی را خودتان نگه می‌دارید (مثل تراست والت) گزینه‌های خوبی هستند. از نگهداری بلندمدت مبالغ سنگین در صرافی‌ها خودداری کنید، چون خطر هک یا مسدود شدن وجود دارد. برای کاربران ایرانی خصوصاً، نگهداری سرمایه در صرافی خارجی ریسک تحریم و بلوکه شدن را دارد، پس تا جای ممکن از کیف پول شخصی استفاده کنید.
• وسوسه نشوید: هولد کردن ساده به نظر می‌رسد ولی در عمل سخت‌ترین کار است! وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، آدم وسوسه می‌شود زودتر بفروشد که سودش از دست نرود؛ وقتی قیمت‌ها پایین می‌آید، ترس برش می‌دارد که نکند صفر شود. باید از قبل برای خود یک افق زمانی و تارگت قیمتی تعیین کنید و به آن پایبند باشید. مثلاً می‌گویید "من این ۰.۱ بیت‌کوین را تا سه سال نگه می‌دارم هر اتفاقی افتاد" یا "تا وقتی قیمت اتریوم به ۱۰ هزار دلار نرسیده نمی‌فروشم". البته منظم وضعیت پروژه را چک کنید که از قافله عقب نمانید، اما درگیر هیجانات کوتاه‌مدت نشوید.
• برداشت سود: هیچ‌کس قرار نیست برای همیشه یک دارایی را نگه دارد. زمانی که به اهداف مالی‌تان رسیدید یا احساس کردید رشد خوبی حاصل شده، مقداری سود شناسایی کنید. می‌توانید پله‌ای بفروشید تا هم بهره موفقیت را ببرید هم اگر بیشتر رشد کرد کاملاً از بازار خارج نشده باشید. این به استراتژی شخصی شما بستگی دارد. فقط یادتان باشد هدف از هولد، رسیدن به سودهای بزرگ است، پس نه خیلی زود دل از دارایی ببرید نه آنقدر طمع کنید که چرخه بعدی فرا برسد و سودها آب شود!

در نهایت، HODL پایه بسیاری از رویکردهای دیگر هم است. شما برای استیک کردن یا حتی تأمین نقدینگی هم نیاز دارید پایه آن ارز را با دید نگهداری داشته باشید. پس یادگیری صبر در بازار ارز دیجیتال یک درس کلیدی است. اگر اهل معامله روزانه نیستید، شاید این بهترین راهکار برای شما باشد: یک پروژه آینده‌دار پیدا کنید، روی آن سرمایه‌گذاری کنید و چند سال صبر کنید. زمان، دوست سرمایه‌گذار صبور است.

نتیجه‌گیری

در این مقاله سعی کردیم مهم‌ترین روش‌های کسب درآمد منفعل از ارز دیجیتال را معرفی کنیم. از استخراج گرفته تا استیکینگ، از بازی‌های کریپتویی تا برنامه‌های رفرال، دیدیم که دنیای ارزهای دیجیتال پر از فرصت‌هایی است که نیاز به ترید فعال ندارند. این روش‌ها به ویژه برای افرادی مناسب‌اند که یا زمان و دانش کافی برای معامله روزانه را ندارند، یا از ریسک و استرس بالای ترید خوششان نمی‌آید.

اگر شما هم جزو این دسته هستید، پیشنهاد می‌کنیم یک یا دو مورد از این روش‌ها را به صورت جدی دنبال کنید. مثلاً اگر سرمایه کمی دارید و اهل تکنولوژی هستید، از استیکینگ شروع کنید که امن و راحت است. اگر عاشق بازی هستید، چرا یک بازی Play-to-Earn را امتحان نکنید تا در حین سرگرمی درآمدی کسب کنید؟ اگر سرمایه بیشتری دارید، شاید ماینینگ قانونی یا حتی راه‌اندازی یک مسترنود گزینه‌های سودآوری در بلندمدت باشند. نکته مهم این است که با تحقیق و آگاهی قدم بردارید. هر کدام از این راه‌ها رمز و راز خودش را دارد؛ با مطالعه و یادگیری مداوم می‌توانید بهترین بهره را ببرید.

همچنین به یاد داشته باشید تنوع‌بخشی همیشه خوب است. تکیه کردن به یک منبع درآمد منفعل شاید کافی نباشد، اما ترکیبی از چند روش می‌تواند سبد درآمدی شما را پربارتر و ریسک کلی را کمتر کند. مثلا ترکیب مقداری هولد کردن با کمی وام‌دهی و شاید گرفتن ایردراپ‌های گاه‌به‌گاه، در مجموع نتیجه شیرینی خواهد داشت.

در پایان، دنیای ارز دیجیتال هر روز در حال تغییر و نوآوری است. ممکن است سال بعد روش‌های جدیدی پدید بیایند که امروز وجود ندارند. پس به‌روز ماندن کلید موفقیت شماست. امیدواریم مطالب این مقاله برایتان مفید بوده باشد و الهام بگیرید که از همین حالا یک قدم برای ساخت درآمد منفعل دلاری خود بردارید. فراموش نکنید که حتی کوچک‌ترین اقدام‌ها، در گذر زمان نتایج بزرگی به همراه خواهند داشت. موفق باشید و همین حالا شروع کنید تا هر چه زودتر به درآمد دلخواهتان برسید!

سوالات پرتکرار (FAQ)