ارز دیجیتال ریپل (XRP)

1400/10/26

ارز دیجیتال ریپل (XRP) چیست؟

ارز دیجیتال ریپل (XRP) که معمولاً با نام شرکت سازنده آن یعنی ریپل شناخته می‌شود، با هدف آسان، سریع و کم‌هزینه کردن تراکنش‌ها بین موسسات مالی در ابعاد بین‌المللی به‌وجود آمد.

ارز دیجیتال ریپل، در زمان نگارش این مقاله با قیمت 1.2 دلار و ارزش بازاری بیش از 56 میلیارد دلار در رتبه هفتم بازار ارزهای‌ دیجیتال قرار دارد. این جایگاه هرچند که بسیار باارزش است، اما برای ریپل به‌عنوان یک سقوط به حساب می‌آید، چرا که این رمزارز شناخته شده در گذشته موفق شده بود تا به رتبه‌های دوم و سوم مارکت نیز دست پیدا کند.

در سال 2013، صد میلیارد واحد XRP ایجادشد. این مقدار، حداکثر تعداد کوین‌های ارز دیجیتال ریپل است که می‌تواند وجود داشته باشد. در حال‌حاضر تعداد کوین‌های ارز دیجیتال ریپل که به‌صورت فعال در گردش هستند در حدود 47 میلیارد واحد است.

مقاله پیش‌رو برگرفته از اطلاعاتی است که در منابع معتبر و سایت رسمی ارز دیجیتال ریپل قید شده است. پس اگر شما هم علاقمند هستید که درباره این رمز ارز بیشتر بدانید، با ما همراه باشید.

ریپل چیست

ریپل چیست و چه فرقی با ارز دیجیتال XRP دارد؟

طبق آن‌چه پیش‌تر گفتیم، ریپل یک ارز دیجیتال نیست، بلکه نام یک شرکت است که خدمات خود را به منظور ساده کردن ارتباطات و عملیات مالی بین‌المللی، با تمرکز بر جامعه هدفی متشکل از بانک‌ها و موسسات مالی، ارائه می‌دهد.

بنیان‌گذار ریپل کیست؟

بنیان‌گذار ریپل رایان فوگر (Ryan Fugger)، در سال 2004 شبکه‌‌ای همتا به همتا (P2P) به نام Ripple Pay را راه‌انداخت. فوگر این سیستم را با هدف رفع وابستگی مشتریان به بانک‌ها، در انجام فرآیندهای مالی ایجاد کرد. او در سال 2012 مسئولیت ریپل‌پی را به جد مک کالب (Jed McCaleb) و کریس لارسن (Chris Larsen) سپرد؛ بعد از آن بود که ساخت و طراحی شرکت ریپل، به شکلی که امروزه آن را می‌شناسیم شروع شد. جد مک کالب در سال 2014 به‌دلیل اختلاف نظری که با دیگر اعضای تیم داشت، به همکاری خود با ریپل خاتمه داد.

فعالیت‌های شرکت ریپل محدود به ساخت و پشتیبانی از رمزارز XRP نیست. محصولات متعددی حاصل کار این شرکت هستند که ارز دیجیتال XRP یکی از آن‌ها است.

ریپل چیست و چه فرقی با ارز دیجیتال XRP دارد؟

شرکت ریپل محصولات خود را برروی شبکه‌ای به نام ریپل‌نت (RippleNet) ارائه می‌کند. یکی از خدمات این شرکت، ایکس رپید (xRapid) نام دارد. رمز‌ارز XRP جزئی از محصول ایکس رپید است و برای اجرایی کردن اهداف آن به کار می‌رود.

ریپل برای ارزدیجیتال XRP یک سیستم دفتر‌کل غیرمتمرکز و متن‌باز به نام XRPL یا (xrp ledger) در نظر گرفته که داده‌های مربوط به تراکنش‌ها در آن ثبت می‌شود. ثبت این داده‌ها برعهده نودهای (nods) شبکه است. در پلتفرم اختصاصی ریپل، به آن‌ها سرور (server) گفته می‌شود. تمامی تراکنش‌های رمز‌ارز ریپل باید حداقل به تایید 80% از نودهای شبکه برسند تا در دفتر کل غیرمتمرکز ثبت شوند

بین فعالان بازار ارزهای دیجیتال متداول است که رمز‌ارز XRP را تحت عنوان ارز دیجیتال ریپل نام می‌برند، بنابراین اگر در ادامه مقاله از عبارت ارز دیجیتال ریپل استفاده شد، منظور همان رمز‌ارز XRP، محصول شرکت ریپل است.

آشنایی با مزایا و معایب ارز دیجیتال ریپل:

آشنایی با مزایا و معایب ارز دیجیتال ریپل

در این بخش به معرفی و بررسی مزایا و معایب ارز دیجیتال ریپل می‌پردازیم.

مزایای ارز دیجیتال ریپل XRP

از جمله نکات مثبتی که رمز ارز ریپل عملی کرده، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • این ارز دیجیتال جزء کوین‌هایی نیست که نیاز به استخراج داشته باشد، به همین دلیل شبکه آن انرژی چندان زیادی مصرف نمی‌کند و مثل بیت‌کوین باعث آلودگی محیطی نمی‌شود.
  • هزینه انجام تراکنش‌های ریپل بسیار پایین است (هم اکنون میانگین هزینه تراکنش‌ها چیزی در حدود 0.002 دلار است).
  • تراکنش‌های ارز دیجیتال ریپل، بسیار سریع‌تر از بسیاری از رمز ارزهای دیگر از جمله بیت‌کوین انجام می‌شود. معمولا انجام این فرایند بیش از چند ثانیه طول نخواهد کشید.
  • حداکثر تعداد رمز ارزهای ریپل مشخص و ثابت است. طبق این موضوع، این رمز ارز دچار از دست رفتن ارزش بر اثر تعداد بی‌نهایتِ عرضه نخواهد شد.

معایب ارز دیجیتال ریپل XRP

ارز دیجیتال ریپل معایبی هم دارد که قطعا آشنایی با آن‌ها به شما کمک خواهد کرد تا تصمیم مناسب‌تری در مورد سرمایه‌گذاری بر روی آن بگیرید.

  • به نوعی نمی‌توان شبکه رمز ارز ریپل را کاملا متمرکز دانست، این ارز دیجیتال در بعضی مسائل به شرکت ریپل وابسته است. متکی بودن به یک نهاد مرکزی (حتی اگر تنها در بخشی از امور اجرایی آن باشد) یک نقطه ضعف برای ارزهای دیجیتال به‌حساب می‌آید.
  • ریپل رقبای سرسخت و شناخته شده‌ای دارد پس راه پیشرفت برای این شرکت و رمز ارز ریپل آن‌چنان که در نگاه اول به‌نظر می‌رسد راحت نخواهد بود.
  • مشکلات و درگیری‌های حقوقی که بین شرکت ریپل با کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) پیش آمده تا به امروز بر روی قیمت این ارز دیجیتال بی‌تاثیر نبوده و طبیعی است تا زمانی‌که این مسئله کاملا حل نشود، نگرانی‌هایی در مورد آینده قیمت ارز دیجیتال ریپل وجود داشته باشد.
آیا ارز دیجیتال ریپل غیرمتمرکز است؟

آیا ارز دیجیتال ریپل غیرمتمرکز است؟

هم بله و هم خیر، بر اساس توضیحاتی که تیم پشتیبانی رمز ارز XRP در سایت خود منتشر کرده‌اند، رمز ارز ریپل یک ارز دیجیتال کاملاً غیر متمرکز است. با این وجود به دلیل کم بودن تعداد سرورها (همان نودهای تایید کننده تراکنش‌ها) در شبکه رمز ارز ریپل، نمی‌توانیم کاملا آن را یک ارز دیجیتال غیرمتمرکز به حساب بیاوریم. در واقع ریپل در جریان غیرمتمرکز شدن قرار گرفته اما همچنان راه درازی دارد تا خودش را به رقبایی چون بیت‌کوین که در حال حاضر حدود 8500 نود تایید کننده دارد، برساند. 

از طرف دیگر تمام واحد‌های ارز دیجیتال ریپل که قرار است وارد بازار شود، در دست شرکت سازنده این رمزارز قرار دارد. این شرکت هر چند وقت یک بار، مقداری از آن را به بازار تزریق می‌کند. پس به‌جز تعداد کمِ نودهای تاییدگر، تمرکز قدرت در عرضه XRP های باقیمانده، تناقض دیگری در رسیدن به اصل عدم تمرکزگرایی به‌حساب می‌آید.

آشنایی با رقبای ریپل

سویفت (SWIFT) به معنای جامعه‌ی جهانی ارتباطات مالی بین‌بانکی (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication)، اصلی‌ترین و قوی‌ترین رقیب فعلی ریپل است. سوئیفت شبکه‌ای یکپارچه است که از تعداد زیادی بانک بین‌المللی در کشورهای مختلف تشکیل شده و همه روزه مبالغ زیادی از طریق آن بین بانک‌های مختلف و موسسات مالی رد و بدل می‌شود. سیستم اطلاعاتی و مالی سوئیفت به صورت متمرکز اداره می‌شود.این خصوصیت می‌تواند بزرگترین ضعف آن در برابر یک سیستم با خدمات مشابه اما با مدیریتی غیرمتمرکز باشد.

آشنایی با رقبای ریپل

این شبکه جهانی علی‌رغم برخورداری از تمهیدات شدید امنیتی، نفوذ ناپذیر نیست و تا به‌امروز چندین بار هک شده است. یکی از این موارد، ماجرای دزدی از بانک مرکزی بنگلادش بود که در سال 2016 و از طریق تداخل در سیستم سویفت انجام شد. در این دستبرد سارقان موفق شدند 81 میلیارد دلار را به سرقت ببرند.

یکی دیگر از رقبای ریپل، رمز ارز استلار است. جد مک کالب استلار را بعد از جداییش از شرکت ریپل بنیان گذاشت. هدف او از ایجاد ارز دیجیتال استلار، ارائه خدمات مالی سریع، غیر متمرکز و کم هزینه برای مردم محروم از این خدمات در سراسر جهان بود.

نحوه نگهداری و آموزش خرید ارز دیجیتال ریپل

دادگاه ریپل در سال 2021

ماجرای درگیری حقوقی بین شرکت ریپل و کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (U.S. Securities and Exchange Commission )، یکی از پرسروصداترین اخبار اخیر در حوزه ارزهای دیجیتال بوده است‌. این کمیسیون با نام اختصاری sec، یک نهاد وابسته به دولت است که وظیفه نظارت و اعمال قوانین مرتبط با صنعت بورس و اوراق بهادار آمریکا را بر‌عهده دارد.

علت شکایت SEC علیه ریپل

نهاد sec در 22 دسامبر سال 2020، شکایتی را علیه شرکت ریپل و دو عضو ارشد تیم آن یعنی برد گارلینگ هاوس (مدیرعامل فعلی شرکت) و کریس لارسن (هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل سابق)، در دادگاه فدرال نیویورک تنظیم کرد.

علت این شکایت آن بود که از نظر sec، ارز دیجیتال ریپل در واقع نوعی اوراق بهادار است و برای عرضه و فروش آن باید طبق قوانین مربوط به اوراق بهادار آمریکا عمل شود، درحالی‌که تیم هدایت‌کننده این ارز دیجیتال، بدون تبعیت از این قوانین، با فروش رمزارز ریپل بیش از 1.38 میلیارد دلار سرمایه جذب کرده بودند.

در طی رسیدگی دادگاه به این موضوع، هدف تیم ریپل این بود که ثابت کند، ریپل تنها یک ارز دیجیتال مثل بیت‌کوین و اتریوم است. اما کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا هم دلایل خودش را داشت.

چرا sec ریپل را به رسمیت نمی‌شناخت؟

این کمیسیون به دو دلیل قبول نمی‌کرد که ریپل نوعی ارز دیجیتال باشد. علت اول این بود که رمز‌ارز ریپل مانند بیت‌کوین و اتریوم قابل استخراج نبود، بلکه از ابتدا همه رمز‌ارزهای آن  ساخته شده بودند و تنها لازم بود تا شرکت ریپل در دوره‌های زمانی معینی اقدام به آزادسازی تعدادی مشخص از این ارز دیجیتال کند. با این حساب برای ایجاد کوین‌های ریپل، زحمت و انرژی چندانی صرف نشده بود و نحوه توزیع آن هم بیشتر شبیه اوراق سهام بوده است.

دومین دلیل sec مبنی بر ماهیت متفاوت ریپل نسبت به سایر ارزهای دیجیتال موفق در آن زمان، این بود که کسب‌وکار ریپل برای کسب درآمد، نیازمند فروش توکن xrp است. درحالی‌که رمزارزی مثل اتریوم با کمک خدماتی که در شبکه پیشرفته خود ارائه می‌دهد، کسب درآمد کرده و برای درآمدزایی وابسته به فروش ارز دیجیتال اتریوم نیست.

اقدامات طرفین دعوا برای پیروزی در دادگاه

از زمان طرح این شکایت تا هنگامی‌که مقاله نوشته می‌شود، اخبار زیادی دررابطه‌با کشمکش‌های مختلف بین شرکت ریپل و سازمان sec منتشر شده است. دراین‌بین معمولا اخبار یا حتی شایعاتی که حاکی از جلو افتادن شرکت ریپل در این دعوی حقوقی باشد، باعث افزایش قیمت رمز‌ارز ریپل می‌شود.

در جریان این پرونده، ریپل و sec با حربه‌های مختلفی سعی بر پیروزی داشته‌اند. مثلا سازمان sec توانسته دادگاه را راضی کند که پیام‌های کارمندان ریپل در نرم‌افزار اسلک، در اختیارشان گذاشته شود و همین‌طور موفق شده تا ریپل را مجبور کند، فیلم‌هایی که از جلسات کارمندانِ خود ضبط کرده را به دادگاه تسلیم کند.

از طرفی دیگر شرکت ریپل در تمام این مدت سعی داشته xrp را نوعی ارز دیجیتال جلوه دهد. این شرکت با ارائه مدارک معتبر به دادگاه، ثابت کرده که sec تا زمان طرح شکایت خود، به‌هیچ‌عنوان اطلاع‌رسانی نکرده بود که رمز‌ارز xrp از نظر ماهیت در گروه اوراق بهادار دسته‌بندی می‌شود.

همچنین ریپل با ارائه درخواستی به دادگاه، قصد داشت تا به اسناد و اطلاعات مربوط به معاملات و دارایی‌های کارکنان sec دسترسی پیدا کند. البته این درخواست به دلیل حفظ حریم خصوصیِ کارمندان دولت رد شد.

نتیجه دادگاه ریپل در سال 2021

در سال 2021، کشمکش‌ها بین شرکت ریپل و کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، باعث حذف این رمز‌ارز از لیست معاملات چندین صرافی ارز دیجیتال شد. اما بااین‌وجود بازهم شاهد رشد حدود 58 درصدی در قیمت ریپل از زمان طرح شکایت sec تا به امروز (2021/12/24) بوده‌ایم. 

تصمیم نهایی دادگاه مشخص خواهد کرد که برنده این پرونده کیست. گفته می‌شود این درگیری بالاخره در سال 2022 به سرانجام خواهد رسید. نتیجه کار هرچه که باشد، می‌تواند یک عامل بنیادیِ مهم و تاثیرگذار در قیمت ارز دیجیتال ریپل باشد. 

نحوه نگهداری و آموزش خرید ارز دیجیتال ریپل

امکان خرید و فروش ارز دیجیتال ریپل، در صرافی‌های زیادی از سراسر جهان وجود دارد. صرافی‌های خارجی چون بایننس، کوکوین، کراکن، بیت استمپ و کوینکس از XRP پشتیبانی می‌کنند.

بسیاری از صرافی‌های ایرانی از جمله نوبیتکس، ولکس و رمزینکس نیز خرید و فروش ارز دیجیتال ریپل را از طریق ریالی فراهم کرده‌اند.

بر اساس اهمیت محرمانگی اطلاعات، بهتر است بعد از خرید ارز دیجیتال، به‌دنبال یک کیف پول مناسب جهت نگهداری آن باشیم. کیف پول‌هایی چون تراست ولت، سیف پل، متامسک و اتومیک ولت جزو ولت‌های معرفی شده برای این ارز دیجیتال هستند. همچنین ولت‌های سخت‌افزاری لجر و ترزور از این رمزارز پشتیبانی می‌کنند.

قبل از ساخت یک ولت برای ارزهای ریپل خود حتما به این نکته دقت کنید:

برای فعال شدن کیف پول ریپل، باید 20 XRP در آن ذخیره شود. طبق این قانون در اکثر کیف‌پول‌ها، اولین باری که به یک کیف پول، رمز ارز ریپل را واریز می‌کنید، خود به خود 20 XRP برای ساخت آدرس اختصاصی ریپل در نظر گرفته شده و مابقی حجم واریزی به عنوان دارایی ارز دیجیتال ریپل شما در کیف پول نشان داده می‌شود. توجه داشته باشید که این 20 ریپل دیگر برای شما قابل بازیابی و استفاده مجدد نیست. مبلغ مربوط به ساخت کیف پول، صرفا از اولین واریزی شما به ولت برداشته می‌شود و در ارسال‌های بعدی نیازی به صرف این هزینه نخواهید داشت.

مسدود شدن این تعداد ارز دیجیتال ریپل، فقط مختص کیف پول‌هایی است که رمز خصوصی (privet key) آن در اختیار شما قرار داده می‌شود (ولت‌های شخصی شما ). بنابراین این اتفاق در مورد حساب‌هایی که در صرافی دارید صادق نیست. شما می‌توانید بدون نیاز به بلوکه شدن 20 ریپل، در صرافی‌های ارز دیجیتال، اقدام به خرید یا فروش این رمزارز نمایید. شما می‌توانید برای اینکه 20 ریپل در جیب خودتان باقی بماند از کیف‌پول اتمیک ولت استفاده کنید. کیف پول اتمیک‌ ولت هزینه ساخت آدرس جدید برای ارز دیجیتال ریپل را از کاربران کسر نمی‌کند.

آموزش نحوه جابه‌جایی و انتقال ارز دیجیتال ریپل

آموزش نحوه جابه‌جایی و انتقال ارز دیجیتال ریپل

زمانی که بخواهیم رمز ارزهای ریپل خود را به یک صرافی انتقال دهیم، باید به جز آدرس حسابمان در صرافی مقصد، یک کد به نام  destination tag یا Memo (برچسب مقصد) را هم وارد کنیم.

اما چرا در هنگام واریز ارز‌دیجیتال ریپل به صرافی، وارد کردن این کد ضروری است؟

همان‌طور که گفتیم برای ساخت هر کیف پول ریپل نیاز است تا تعداد 20 واحد XRP را پرداخت کنیم. از‌آن‌جایی که در یک صرافی، هزاران آدرس ریپل که متعلق به افراد متفاوتی هستند، ساخته می‌شود. طبیعی است که اکسچنج مربوطه، هزینه کردن 20 XRP را به‌ازای هر کدام از این نفرات، به صرفه نمی‌داند. از طرف دیگر اگر قرار باشد هر تریدر برای داشتن یک حساب ریپل در هر صرافی 20 XRP بپردازد، بر روی توجه عمومی که به این رمز ارز می‌شود، تاثیری بسیار منفی خواهد گذاشت.

برای رفع این دو معضل، صرافی‌ها ابتدا یک یا تعداد محدودی کیف پول ریپل ساخته و سپس دارایی XRP مشتریان خود را یک‌جا در این کیف پول‌ها ذخیره می‌کنند. اما این کار هم باعث می‌شود تا دارایی مشتری در بین دارایی‌های دیگران گم شود، برای جلوگیری از این مسئله صرافی‌ها به هر کدام از مشتریان خود یک کد اختصاص می‌دهند تا هنگام واریز ارز مربوطه به صرافی، از آن استفاده کنند و به‌این‌صورت صرافی می‌تواند تشخیص دهد که هر فرد چه مقدار ارز دیجیتال ریپل را واریز کرده است و می‌تواند حساب کاربری آن شخص را به‌همان میزان شارژ کند.

توجه داشته باشید که وارد کردن تگ مقصد، زمانی لازم است که قصد انتقال ارز دیجیتال ریپل را به حساب یک صرافی داشته باشید. در این حالت چه مبدأ شما یک کیف پول شخصی باشد و چه یک صرافی دیگر، تفاوتی در اصل قضیه نمی‌کند.

همین‌طور اگر بخواهید واریز را (از مبدا صرافی یا یک کیف پول دیگر) به مقصد یک کیف پول انجام دهید. نیازی به وارد کردن برچسب مقصد ندارید.

بررسی نمودار قیمت ارز دیجیتال ریپل

در روزهای آغازین آگوست 2013، ارز دیجیتال ریپل در سایت کوین مارکت کپ با قیمتی حدود 0.0058 دلار لیست شد. از آن زمان تا سال 2017، قیمت تقریبا در یک محدوده رِنج (محدوده‌ای خنثی که نه صعودی و نه نزولی است.) در نوسان بود.

از ابتدای سال 2017 با رشد فوق‌العاده آلت‌کوین‌ها، ریپل هم روندی صعودی را به خود گرفت. این روند افزایشی که تا سال 2018 ادامه داشت، تا به امروز بزرگ‌ترین صعودی بوده که ریپل تجربه کرده است. در این بازه زمانی، قیمت این رمز‌ارز از حدود 0.005 دلار در ابتدای سال، به نزدیک 2.47 دلار در روزهای پایانی 2017 رسید. این به معنای رشدی بالای 47,000% طی آن سال است.

در ادامه این روندِ مثبت، در ژانویه سال 2018، ریپل سقف تاریخی خود را در 3.84 دلار فتح کرد. اما تنها چند روز بعد از آن، افت شدید قیمت شروع شد. از اوایل 2018 تا انتهای 2019، ریپل بیشتر درگیر یک مسیر نزولی و گاهی رِنج بود. بعد ازاین سقوط و همراه با شیوع بیماری کرونا، در طی سال 2020 شاهد حرکت ریپل در روندی صعودی بودیم.

تا اینکه با پخش خبر شکایت sec از ریپل در روزهای آخر سال 2020، قیمت این رمزارز به طور ناگهانی ریخت. قیمت ریپل در این سال به دلیل انتشار اخبار مثبت و منفی در جریان دادگاه‌ها و مسائل حقوقی، دچار نوسانات شدید و گاهی نیز شدوهای (خطوط عمودی که در بالا و پایین یک کندل دیده می‌شوند) نسبتا بلند، در تایم هفتگی بوده است.

کانال بلند مدت ریپل در تایم فریم هفتگی

روند قیمت ریپل

با وجود همه این فراز و نشیب‌ها، در نمودار ریپل در تایم هفتگی، مشاهده می‌کنیم که قیمت آن همواره در یک کانال بلندمدت صعودی قرار داشته است. بااین‌حال ارز دیجیتال ریپل تا به امروز، دیگر موفق به لمس اوج قیمتی خود نشده. چنین چیزی می‌تواند نشانه این باشد که ریپل با اینکه در کل راهی صعودی را پیموده اما نسبت به بسیاری از رمزارزهای شناخته شده عملکرد ضعیف‌تری داشته است.

در آخر یادآور می‌شویم که برای سرمایه‌گذاری در ریپل یا هر ارز دیجیتال دیگری، باید همه جوانب تکنیکال و بنیادی را در نظر بگیرید. تنها با تحلیل همه‌جانبه و رعایت اصول مدیریت سرمایه می‌توان ریسک فعالیت را تا حد قابل‌توجهی پایین آورد.

می‌توانید ویدیوهای بیشتری از تالاربورس را در آپارات (شبکه اشتراک ویدیو) و همچنین کانال یوتیوب تالاربورس مشاهده کنید.

با تخفیف کارمزد در صرافی های ارز دیجیتال ثبت نام کنید!

نام صرافی

موقعیت

لینک ثبت نام

صرافی کوکوین

کوکوین

بین المللی

صرافی کوینکس

کوینکس

بین المللی

صرافی نوبیتکس

نوبیتکس

ایران

صرافی تبدیل

تبدیل

ایران

5/5 - (27 امتیاز)
 # 
حمیده آقایی پور

درباره نویسنده مقاله :

دوتا کار توی دنیا هست که برای من خیلی جذابه، اولی یادگرفتن و دوم هم آموزش دادن. هدفم از نویسندگی اینه که اطلاعاتی که دارم رو به خوبی دراختیار دیگران قرار بدم.

اشتراک
اطلاع از
guest
4 دیدگاه
Inline Feedbacks
مشاهده همه دیدگاه ها
وحیداله رزقی
وحید اله رزقی
1 ماه پیش

با سلام بسیار عالی بود …..ممنون

ناشناس
ناشناس
1 ماه پیش

جالب بود

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

مقالات پیشنهادی