فرض کنید در اوج رونق بورس، تعداد زیادی سهم پرسود خریداری کردهاید و هر روز خوشحال از رشد سرمایه خود هستید. ناگهان چند هفته میگذرد و ورق برمیگردد؛ قیمت سهامهایتان یکی پس از دیگری سقوط میکند و هر چه سود کرده بودید، از دست میرود. همه جا صحبت از آن است که بورس وارد بازار خرسی شده است.
احتمالا شما هم با نگرانی از خودتان میپرسید بازار خرسی چیست و قرار است چه بلایی سر سرمایهاتان بیاورد؟ این سوالی است که خیلی از تازهکارها هنگام افت شدید قیمتها میپرسند. در این مقاله توضیح میدهیم بازار خرسی (بازار نزولی) یعنی چه، چرا اتفاق میافتد و چطور میتوان در این دوران تصمیمهای بهتری گرفت.
بازار خرسی چیست؟ تعریف ساده بازار نزولی
بازار خرسی به وضعیتی در بازارهای مالی گفته میشود که قیمت اغلب سهام یا داراییها برای مدتی طولانی در حال کاهش است. به زبان ساده، وقتی روند کلی بازار نزولی باشد و ارزش داراییها مدام افت کند، میگویند بازار خرسی شده است. معیار دقیق و رسمی برای تشخیص بازار خرسی وجود ندارد، اما معمولا اگر شاخص کل یا قیمت اکثر سهمها بیش از ۲۰٪ از سقف قبلی خود سقوط کند و این روند کاهشی ادامهدار باشد، آن بازار در فاز خرسی قرار گرفته است. برعکس این حالت را بازار گاوی مینامند که در آن قیمتها طی مدت قابل توجهی روند صعودی دارند (معمولا بیش از ۲۰٪ رشد از کف قبلی) و جو عمومی بازار مثبت و پراُمید است.
در بازار خرسی حجم فروشندگان از خریداران بیشتر میشود. عرضه زیاد و تقاضای کم باعث افت مداوم قیمتها میگردد. سرمایهگذاران نسبت به آینده بدبین هستند و ترس و ناامیدی بر فضای بازار حاکم میشود. مثلا وقتی شاخص بورس تهران در سال ۱۳۹۹ پس از یک صعود چشمگیر طی چند ماه بیش از ۵۰٪ سقوط کرد، عملا وارد دوره بازار خرسی شد. این شرایط میتواند در هر بازار مالی رخ دهد؛ از بورس و مسکن گرفته تا بازار ارزهای دیجیتال. اصطلاح انگلیسی بازار خرسی “Bear Market” است و شاید بشنوی که به آن بازار نزولی یا وضعیت بیریش (Bearish) هم گفته میشود.
چرا میگویند خرس؟ داستان نامگذاری بازار خرسی
شاید برایت جالب باشد که اصطلاح گاوی و خرسی چه معنایی دارند. در فرهنگ بورس، خرس نماد نزول و افت قیمت است و گاو نماد صعود و رشد. ریشه این نامگذاری به نحوه حمله این دو حیوان برمیگردد؛ میگویند خرس هنگام حمله، روی دو پایش میایستد و از بالا به پایین پنجه میزند. به همین دلیل خرس به بازاری نسبت داده میشود که حرکت قیمتها رو به پایین و نزولی است. برعکس، گاو شاخهایش را از پایین به بالا پرتاب میکند و نماد بازاری شده که رو به رشد و صعودی است. در وال استریت (مهد بورس جهان) تندیس یک گاو و یک خرس را کنار هم گذاشتهاند تا نشان دهند بازار همیشه دورههای گاوی و خرسی را کنار هم دارد. سرمایهگذاران با تجربه میدانند که پس از هر دوره رونق (گاوی)، بالاخره دوره رکود و افت (خرسی) هم از راه میرسد و برعکس. این چرخه جزئی طبیعی از بازارهای مالی است.
تفاوت بازار خرسی با اصلاح قیمت چیست؟
گاهی ممکن است قیمت سهام برای مدت کوتاهی افت کند و سپس دوباره رشد کند. همه افت قیمتها به معنای ورود به بازار خرسی نیست. در بازارهای مالی مفهومی به نام اصلاح قیمت یا اصلاح بازار هم داریم. اصلاح به کاهش موقتی و نهچندان شدید قیمتها (مثلا افت ۱۰ تا ۱۵ درصدی) در میانه روند صعودی گفته میشود. اصلاحها معمولا کوتاهمدت هستند و پس از آن بازار دوباره به مسیر اصلی صعودی خود ادامه میدهد. اما بازار خرسی افتی شدیدتر و طولانیتر است؛ همانطور که گفتیم معمولا افت بیش از ۲۰ درصد که برای ماهها ادامه پیدا کند.
فرق دیگر بازار خرسی با یک اصلاح موقت در احساسات حاکم بر بازار است. در یک اصلاح کوتاهمدت، هنوز بسیاری از سرمایهگذاران خوشبین هستند و افت قیمت را فرصتی برای خرید تلقی میکنند. در حالی که در بازار خرسی ترس و ناامیدی گسترده میشود و خیلیها تصور میکنند روند نزولی پایانی ندارد. به طور خلاصه، اصلاح بخشی طبیعی از روندهای صعودی است که موقتی و گذراست، اما بازار خرسی نشاندهنده تغییری اساسی در روند بازار به سمت نزول بلندمدت است.
چه عواملی باعث بهوجود آمدن بازار خرسی میشوند؟
بازارهای خرسی معمولا بیدلیل رخ نمیدهند, بلکه نتیجه مجموعهای از عوامل منفی و فشارهای اقتصادی هستند. چند علت رایج شکلگیری بازار خرسی عبارتاند از:
- رکود یا ضعف اقتصادی: زمانی که اقتصاد دچار رکود میشود (مثلا رشد تولید ناخالص داخلی منفی یا بیکاری بالا میرود), درآمد شرکتها کاهش مییابد و بورس واکنش نشان داده و وارد فاز نزولی میشود.
- عملکرد ضعیف شرکتها: افت شدید قیمت سهام ممکن است به خاطر صورتهای مالی ناامیدکننده شرکتهای بزرگ باشد. اگر اکثر شرکتها سودآوریشان افت کند, شاخصهای بورس هم نزولی میشوند.
- شوکهای خارجی و رویدادهای منفی: حوادثی مثل جنگ، تحریم اقتصادی, بحرانهای سیاسی یا یک پاندمی (مانند شیوع بیماری) میتواند ناگهان موجی از بدبینی و فروش را در بازار ایجاد کند. برای نمونه, در ابتدای شیوع کرونا در سال ۲۰۲۰ اکثر بازارهای بورس دنیا با سقوط شدید مواجه شدند.
- افزایش نرخ بهره و تورم: سیاستهای انقباضی بانکهای مرکزی (مثل بالا بردن نرخ بهره) یا تورمهای شدید هزینه شرکتها را بالا میبرد و جذابیت سرمایهگذاری را کم میکند. این مسائل میتواند منجر به خروج سرمایهگذاران از بازار سهام و افت قیمتها شود.
- ترس و روانشناسی منفی: گاهی خود ترس از افت بیشتر قیمت باعث میشود سرمایهگذاران دست به فروش هیجانی بزنند. وقتی ترس فراگیر شود، همه میخواهند هرچه زودتر دارایی خود را بفروشند و جلوی ضرر بیشتر را بگیرند. این رفتار تودهوار نیز به شدت گرفتن روند نزولی دامن میزند.
معمولا ترکیبی از عوامل بالا دست به دست هم میدهند تا یک بازار گاوی کمکم تغییر جهت دهد و وارد دوران خرسی شود. مثلا ممکن است ابتدا چند خبر بد اقتصادی بیاید, بعد قیمتها شروع به افت کند؛ سپس ترس سرمایهگذاران اوج بگیرد و فروشها سنگینتر شود و این چرخه نزولی مدتی ادامه پیدا کند.
نشانهها و خصوصیات بازار خرسی
چطور میتوانیم تشخیص دهیم که بازار وارد فاز خرسی شده است؟ چند نشانه کلیدی وجود دارد که نشاندهنده یک بازار خرسی هستند:
- افت طولانیمدت قیمتها: مهمترین مشخصه, کاهش مداوم قیمت اکثر سهامها یا داراییها در طی چند ماه یا بیشتر است. هر رشد یا برگشت مقطعی قیمت نیز دوام ندارد و سریعا دوباره نزولی میشود.
- جو منفی و بدبینی: در اخبار و رسانهها مدام از بحران و ریزش بازار صحبت میشود. سرمایهگذاران عمدتا ناامیدند و انتظار بدتر شدن اوضاع را دارند. خوشبینی جای خودش را به بدبینی داده است.
- کاهش حجم معاملات: معمولا در روندهای خرسی حجم کلی معاملات نسبت به دوران رونق کمتر میشود. خریداران کمتری در بازار فعالاند و همه محتاط شدهاند. فروشها بیشتر حالت فرار از بازار به خود میگیرد.
- فرار سرمایهگذاران تازهکار: افراد کمتجربه که در دوران رشد وارد بازار شده بودند، با دیدن ضررهای سنگین ناگهان خارج میشوند. بسیاری از مردم عادی که در اوج وارد شده بودند, در این فضا دچار panic selling (فروش از سر ترس) میشوند.
- رشد داراییهای امن: در بازارهای خرسی تمایل به سرمایهگذاری در داراییهای امنتر (مثل طلا، دلار یا اوراق با درآمد ثابت) افزایش مییابد. به عنوان مثال ممکن است همزمان با سقوط بورس, قیمت طلا یا سکه بالا برود چون سرمایه از سهام خارج شده و به بازار طلا پناه برده است.
اگر این نشانهها را به شکل گسترده مشاهده کردی, به احتمال زیاد بازار وارد یک دوره خرسی شده است. البته درجه و شدت بازارهای خرسی میتواند متفاوت باشد؛ برخی خفیفتر و کوتاهترند و برخی شدید و طولانی.
بازار خرسی چقدر طول میکشد و چگونه تمام میشود؟
سوالی که خیلیها میپرسند این است که یک بازار خرسی تا چه زمانی ادامه پیدا میکند و کی دوباره اوضاع خوب میشود. واقعیت این است که هیچکس نمیتواند دقیقا زمان پایان یک بازار نزولی را پیشبینی کند. هر بازار خرسی شرایط خاص خود را دارد. برخی از آنها در عرض چند ماه جمع میشوند و دوباره روند صعودی آغاز میشود, اما برخی دیگر ممکن است یک سال، دو سال یا حتی بیشتر طول بکشند.
به طور متوسط در بورسهای بزرگ دنیا, بازارهای خرسی معمولا بین ۱ تا ۳ سال دوام داشتهاند. مثلا سقوط بزرگ والاستریت در سال ۱۹۲۹ (که منجر به رکود بزرگ شد) نزدیک به ۳ سال بازار را خرسی نگه داشت. یا بحران مالی ۲۰۰۸ حدود یک سال و نیم بازار نزولی شدید ایجاد کرد. در مقابل، برخی افتهای دیگر در کمتر از شش ماه جبران شدهاند. در بورس تهران نیز دورههای خرسی متفاوتی دیدهایم؛ مثلا دوران رکود ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴ تقریباً دو سال افت و رکود بر بازار حاکم بود، در حالی که ریزش شدید ۱۳۹۹ حدود یک سال بعد به تدریج متوقف شد.
پایان بازار خرسی معمولا زمانی است که قیمتها آنقدر افت کردهاند که به سطوح ارزنده و ارزان رسیدهاند. کمکم سرمایهگذاران باتجربه و هوشمند شروع به خرید سهامهای ارزنده با دید بلندمدت میکنند. به تدریج اخبار اقتصادی بهبود مییابد یا سیاستهای حمایتی اعمال میشود. با جمع شدن این عوامل، اعتماد به بازار بازمیگردد و روند نزولی کند میشود. اولین نشانههای پایان بازار خرسی میتواند تثبیت قیمتها و کاهش شدت فروشها باشد. بعد از آن، ممکن است یک رشد آهسته شروع شود و کمکم دیگر کسی حاضر به فروش در کف قیمت نباشد. اینجاست که میفهمیم احتمالا دوره خرسی تمام شده و بازار دارد به روند صعودی برمیگردد.
آیا میخواهید همواره از ترفندهای کاربردی و آموزشهای جذاب در زمینههای مختلف باخبر باشید؟
پس حتما صفحه اینستاگرام تالاربورس را دنبال کنید. در آنجا نکات کوتاه آموزشی، معرفی دورهها و محتوای الهامبخش زیادی منتشر میکنیم که میتواند برای شما مفید باشد. با ما در اینستاگرام همراه باشید.
تفاوت بازار خرسی و بازار گاوی (جدول مقایسه)
برای اینکه تفاوت فضای بازار گاوی (Bull Market) و بازار خرسی (Bear Market) را بهتر درک کنید، مهمترین خصوصیات هر کدام را در جدول زیر مقایسه کردهایم:
ویژگی | بازار گاوی (صعودی) | بازار خرسی (نزولی) |
روند قیمت | صعود بلندمدت، افزایشی | نزول بلندمدت، کاهشی |
احساسات سرمایهگذاران | خوشبینی، امید و طمع | بدبینی، ترس و ناامیدی |
رفتار سرمایهگذاران | هجوم برای خرید (تقاضای بالا) | هجوم برای فروش (عرضه بالا) |
شرایط اقتصادی | اغلب رو به رشد یا با ثبات | غالبا در رکود یا بحران |
نماد حیوانی | گاو (Bull) | خرس (Bear) |
همانطور که میبینید، در بازار گاوی همه چیز برعکس بازار خرسی است. در حالت گاوی قیمتها مدام بالا میرود و افراد بیشتری ترغیب به سرمایهگذاری میشوند. در حالت خرسی، ارزش داراییها افت میکند و بسیاری از افراد از بازار فراری میشوند. البته به خاطر داشته باشید که این دو حالت مانند فصول سال در اقتصاد میچرخند؛ پس اگر اکنون در زمستان خرسی هستیم، دیر یا زود دوباره بهار گاوی فرا میرسد!
بازار خرسی در بازار ارزهای دیجیتال چیست؟
بازار خرسی ارز دیجیتال هم دقیقا مفهوم مشابهی دارد، با این تفاوت که نوسانات در دنیای کریپتو معمولاً شدیدتر است. اگر قیمت اکثر رمزارزها (مثل بیتکوین، اتریوم و ...) به طور مستمر افت کند و برای مدتی بالا نیاید، میگویند وارد بازار نزولی کریپتو شدهایم. مثلا در سال ۲۰۲۲ پس از رسیدن بیتکوین به اوج تاریخی حدود ۶۸ هزار دلار، بازار ارزهای دیجیتال وارد یک سیکل خرسی شدید شد و قیمت بیتکوین تا حدود ۲۰ هزار دلار سقوط کرد. این دورههای افت که گاهاً به آنها زمستان کریپتویی هم میگویند، برای سرمایهگذاران تازهوارد بسیار سخت و ناامیدکننده است.
در بازار خرسی ارز دیجیتال نیز احساس ترس شدید حاکم میشود؛ خیلیها اقدام به فروش داراییهای دیجیتال خود میکنند تا از ضرر بیشتر فرار کنند. پروژههای ضعیفتر حتی ممکن است کاملاً نابود شوند. از طرفی افراد باتجربهتر این دوره را زمان مناسبی برای خرید ارزهای دیجیتال در قیمت پایین میدانند. اگر شما هم به دنیای کریپتو علاقه دارید، باید بدانید که این نوسانات تند و تیز بخش جداییناپذیر بازار ارزهای دیجیتال هستند. قبل از سرمایهگذاری در کریپتو حتما آموزش ببینید و با دانش وارد شوید. همچنین نیاز دارید در یک صرافی ارز دیجیتال معتبر حساب داشته باشید تا بتوانید رمزارز بخرید یا بفروشید. برای مثال از طریق صرافی نوبیتکس میتوانید همین حالا ثبتنام کنید و معامله ارزهای دیجیتال را شروع کنید.
چگونه در بازار خرسی سرمایهگذاری کنیم؟ (استراتژی بقا در دوران نزول)
سقوط بازار شاید ترسناک به نظر برسد، اما با داشتن استراتژی و نگرش درست میتوان از این دوران هم سالم عبور کرد. در ادامه چند توصیه کاربردی برای مواجهه با بازار خرسی را مرور میکنیم:
- خونسردی خود را حفظ کنید: اولین قدم این است که هیجانی تصمیم نگیرید. طبیعی است که دیدن آب شدن سرمایه سخت باشد، اما فروش شتابزده و احساسی میتواند ضرر شما را بیشتر کند. سعی کنید بر ترس خود غلبه کنید و عجولانه اقدام نکنید.
- پرتفوی خود را بازبینی کنید: نگاهی دوباره به ترکیب سرمایهگذاریهای خود بیندازید. سهامی که خیلی پرریسک هستند یا بنیاد قوی ندارند را شناسایی کنید. شاید بد نباشد در دوران رکود بخشی از سرمایه را به گزینههای مطمئنتر منتقل کنید.
- تنوعسازی را فراموش نکنید: یکی از راههای کاهش ریسک در بازار خرسی، متنوع کردن سبد سرمایهگذاری است. مثلا اگر تمام پولتان در سهام است، میتوانید بخشی از آن را به داراییهای کمریسکتر مثل صندوقهای درآمد ثابت یا حتی طلا اختصاص دهید. با این کار اگر سهام افت شدید کرد، همه دارایی شما تحت تأثیر قرار نمیگیرد.
- به دنبال فرصتها بگردید: بازارهای نزولی همیشه هم بد نیستند؛ قیمت بسیاری از سهام ارزنده در این دوران حبابشان تخلیه میشود و به ارزش واقعی یا حتی کمتر میرسند. اگر دانش کافی دارید، شرکتهای خوبی را پیدا کنید که بیدلیل و صرفا به خاطر جو بازار افت کردهاند. میتوانید کمکم و پلهای روی آنها سرمایهگذاری کنید تا در بلندمدت سود مناسبی به دست آورید.
- میانگین کم کردن با احتیاط: یکی از استراتژیها این است که وقتی سهمی را در قیمت بالا خریدهاید و الان افت کرده، کمی دیگر در قیمتهای پایینتر بخرید تا میانگین قیمت خریدتان کاهش یابد. این کار در صورتی که به بنیاد سهم ایمان دارید میتواند مفید باشد. اما حواستان باشد که پول بیهدف پشت سهم مشکلدار نریزید؛ فقط برای سهام مطمئن این روش را بهکار ببرید.
- از ابزارهای مالی کمک بگیرید: در بازارهای پیشرفته، سرمایهگذاران حرفهای در دوران خرسی از ابزارهایی مثل معاملات دوطرفه (Short Selling) یا اختیار معامله (آپشن) برای سود بردن از افت قیمتها استفاده میکنند. در بورس ایران امکان فروش استقراضی برای افراد عادی فراهم نیست، اما ابزارهایی مانند صندوقهای طلا و اوراق بدهی دولتی وجود دارند که معمولا در دوران رکود عملکرد بهتری دارند. با داشتن یک کد بورسی میتوانید حتی به صورت غیرمستقیم در طلا هم سرمایهگذاری کنید و ارزش دارایی خودتان را حفظ کنید.
- به آموزش و تحلیل ادامه بدهید: دوران رکود زمان خوبی است که دانش مالی خود را بالا ببرید. به جای ناامیدی، سعی کنید از این فرصت برای مطالعه بیشتر درباره تحلیل بنیادی و تکنیکال استفاده کنید. هر چه آگاهتر باشید، تصمیمهای بهتری میگیرید. مثلا یاد بگیرید چرا سهمی که خریدید افت کرده و چه نشانههایی قبل از ریزش وجود داشت. این تجربهها در آینده به کارتان میآید.
- دید بلندمدت داشته باشید: اگر با دید کوتاهمدت و سفتهبازی وارد شدهاید، طبیعی است که بازار خرسی شما را ناامید کند. اما سرمایهگذاران بزرگ همیشه افق نگاهشان بلندمدت است. تاریخ نشان داده که بازارها در بلندمدت رشد میکنند، حتی اگر در کوتاهمدت دچار افت شوند. پس اگر سهم یا دارایی ارزشمندی دارید، صبور باشید. به جای نگاه روزانه به قیمت، به چشمانداز ۵ ساله فکر کنید.
اگر دوست دارید درباره موضوعات کاربردی اینچنینی بیشتر یاد بگیرید و مهارتهای جدید کسب کنید، حتماً به صفحه دورههای آموزشی تالاربورس سر بزنید. در این صفحه مجموعهای از دورههای متنوع آموزشی (از مالی و سرمایهگذاری تا مهارتهای فردی) ارائه شده که میتواند به رشد دانش شما کمک کند.
در یک کلام, بازارهای خرسی میآیند و میروند. مهم این است که شما با آمادگی و استراتژی درست با آن روبهرو شوید. حتی میتوانید از این دورهها برای یادگیری و ساختن پایههای موفقیت آینده خود استفاده کنید.
نتیجهگیری
بازار خرسی بخش طبیعی از چرخههای اقتصادی و سرمایهگذاری است. همانطور که فصلهای سال تغییر میکنند، در بازار هم دورههای رونق و رکود جابهجا میشوند. اگر امروز در بازار خرسی هستیم، فردا دوباره بازار گاوی بازخواهد گشت. نکته مهم این است که اسیر ترس و هیجان نشوید و تصمیمهای عجولانه نگیرید.
سرمایهگذار موفق کسی است که در روزهای سخت، منطقی و حسابشده رفتار کند و حتی از فرصتهای پنهان در دل بحران بهره ببرد. با شناخت مفهوم بازار خرسی و درس گرفتن از گذشته، شما هم میتوانید در مسیر سرمایهگذاریتان حرفهایتر عمل کنید. پس امیدوار باشید و روی دانش و استراتژی تمرکز کنید؛ روزهای سبز بازار دوباره از راه خواهند رسید.
سوالات پرتکرار (FAQ)
بازار خرسی به وضعیتی گفته میشود که قیمت اکثر سهام یا داراییها نسبت به اوج قبلیشان بیش از ۲۰ درصد کاهش یافته و این روند کاهشی برای مدتی نسبتاً طولانی ادامه داشته باشد. به عبارت دیگر، صرف یک روز یا یک هفته منفی بودن بازار کافی نیست؛ بلکه باید یک روند نزولی مداوم شکل بگیرد. در بازار خرسی، جو کلی ناامیدکننده است و سرمایهگذاران اغلب انتظار افت بیشتر را دارند.
بازار خرسی دورهای از افت و نزول قیمتها است، در حالی که بازار گاوی برعکس، دورهای از افزایش و رشد قیمتها محسوب میشود. در بازار گاوی سرمایهگذاران خوشبین و پرامید هستند و تقاضای خرید بالاست، اما در بازار خرسی ترس و بدبینی غالب است و فشار فروش زیاد میشود. معمولا بازار گاوی با رونق اقتصادی و سودآوری شرکتها همراه است، اما بازار خرسی همزمان با رکود اقتصادی یا اخبار بد رخ میدهد. به طور نمادین هم در ادبیات مالی گاو (Bull) نماینده بازار صعودی و خرس (Bear) نماینده بازار نزولی است.
برای تشخیص افتادن بازار در فاز خرسی به جای یک اصلاح کوتاه، باید به عمق و مدت زمان افت توجه کرد. اگر افت قیمتها شدید (بیش از ۲۰٪) و بلندمدت باشد و احساسات منفی بر بازار غلبه کند، احتمالا بازار وارد دوره خرسی شده است. اما اگر کاهش قیمتها نسبتا جزئیتر (مثلا ۱۰٪) و کوتاهمدت باشد و سپس بازار بهبود یابد، آن را اصلاح قیمت مینامیم. در اصلاحها معمولا خوشبینی بنیادی بازار از بین نرفته، در حالی که در بازار خرسی ناامیدی گسترده حس میشود.
بله، حتی در بازارهای نزولی هم فرصت سود وجود دارد، البته استراتژیها فرق میکند. سرمایهگذاران حرفهای در بازارهای پیشرفته با ابزارهایی مثل فروش استقراضی (Short) یا خرید اختیار فروش از افت قیمتها سود میگیرند. در بازار ایران هم به شکل غیرمستقیم میشود بهره برد؛ مثلا خرید واحدهای صندوق طلا یا برخی کالاهای اساسی در ابتدای یک بازار خرسی، میتواند با رشد قیمت آن داراییها همراه شود. همچنین اگر نقدینگی داشته باشید، میتوانید در اواخر دوره خرسی سهام ارزنده را در کف قیمت بخرید و با شروع بازار گاوی بعدی سود قابل توجهی کسب کنید.
بهترین رویکرد در دوران رکود بازار، حفظ آرامش و تمرکز بر دید بلندمدت است. توصیه میشود پرتفوی خود را بازبینی کنید و وزن داراییهای پرریسک را کاهش دهید. متنوعسازی سبد با افزودن داراییهای کمریسکتر (مثل اوراق با درآمد ثابت یا طلا) میتواند ضرر را کمتر کند. اگر دانش کافی دارید، از فرصت کاهش شدید قیمتها برای شکار سهام fundamentally قوی بهره ببرید. میانگین کم کردن (خرید پلهای در قیمتهای پایینتر) برای سهام مستعد و ارزشمند نیز استراتژی مناسبی است. مهمتر از همه، آموزش خود را ادامه دهید و به جای وحشت، با برنامه عمل کنید.
لزوما نه. بازار خرسی به روند نزولی بازارهای مالی اشاره دارد، در حالی که رکود اقتصادی (کسادی) به افت کلی شاخصهای اقتصادی یک کشور (مثل کاهش تولید و افزایش بیکاری) گفته میشود. البته این دو اغلب همراه هم رخ میدهند؛ یعنی رکود اقتصادی میتواند عامل به وجود آمدن بازار خرسی باشد یا بازار خرسی عمیق در بورس، خود نشانهای از رکود اقتصادی باشد. اما ممکن است بازار برای مدتی نزولی باشد بدون آنکه اقتصاد رسمی وارد رکود تکنیکی شود، یا برعکس اقتصاد در رکود باشد ولی بورس به امید آینده بهتر رشد کند. بنابراین ارتباط دارند اما یکی نیستند.