تصور کنید علی مدتی است که در خانه مشغول استخراج اتریوم است و هر ماه از ماینینگ اتریوم درآمدی کسب میکند. دوستش مریم هم مقداری اتر خریده اما از کارمزدهای بالای شبکه و اخبار پیچیده سردرگم شده است. حالا خبر میرسد که بهروزرسانی مرج اتریوم انجام شده و قرار است معادلات شبکه اتریوم تغییر کند. علی نگران دستگاههای ماینینگ خود میشود و از خودش میپرسد: مرج اتریوم چیست و آیا دیگر نمیتواند اتر استخراج کند؟ مریم هم کنجکاو است بداند این ادغام اتریوم چه تأثیری روی سرمایهگذاری او و کارمزدهای شبکه خواهد گذاشت.
اگر شما هم چنین سوالاتی دارید، در این مقاله به زبان ساده هرچه لازم است درباره مرج اتریوم بدانید را توضیح میدهیم. با ما همراه باشید تا ببینیم اتریوم 2.0 چیست، چرا انجام شد و چگونه بر آینده دومین رمزارز بزرگ دنیا تأثیر میگذارد.
مرج اتریوم چیست؟ تغییر اتریوم از اثبات کار به اثبات سهام
«مرج» (Merge) در لغت به معنی ادغام است و در دنیای ارزهای دیجیتال به رویداد تاریخی اشاره دارد که طی آن شبکه اتریوم از اثبات کار (PoW) به اثبات سهام (PoS) تغییر مکانیزم داد. به زبان ساده، مرج اتریوم یعنی ادغام زنجیره قدیمی اتریوم با یک زنجیره جدید مبتنی بر اثبات سهام. این بهروزرسانی مهم در سپتامبر ۲۰۲۲ (شهریور ۱۴۰۱) انجام شد و اتریوم را وارد عصر تازهای کرد که دیگر در آن خبری از ماینرها و دستگاههای پرمصرف نیست. با اجرای مرج، شبکه اتریوم ۱ (زنجیره اصلی) با زنجیره موازی جدید خود که Beacon Chain نام داشت ادغام شد. بیکنچین از سال ۲۰۲۰ به عنوان شبکهای آزمایشی برای اثبات سهام اتریوم فعالیت میکرد. در نتیجه این ادغام، اکنون فقط یک شبکه واحد اتریوم داریم که تحت مکانیزم اثبات سهام به کار خود ادامه میدهد و شبکه قدیمی اثبات کار خاموش شده است.
در مکانیزم قدیمی اثبات کار، افرادی به نام ماینر (استخراجکننده) با حل مسائل پیچیده ریاضی و صرف توان پردازشی، بلاکهای جدید را تولید میکردند. هر ماینری که زودتر محاسبهی لازم را انجام میداد، بلاک جدید را به شبکه اضافه کرده و پاداش بلاک (به شکل اتر) دریافت میکرد. این فرایند نیازمند دستگاههای قدرتمند و برق بسیار زیاد بود. اما در مکانیزم اثبات سهام، نقش ماینرها حذف شده و به جای آن اعتبارسنجها (Validator) بلاکها را میسازند. اعتبارسنج در واقع کاربری است که مقدار مشخصی از دارایی (در اتریوم حداقل ۳۲ واحد ETH) را در شبکه قفل میکند که به این کار سهامگذاری یا استیکینگ اتریوم میگویند. هر اعتبارسنج ۳۲ اتر خود را به عنوان وثیقه به شبکه میسپارد و در ازای آن حق تولید بلاکهای جدید را بهدست میآورد. الگوریتم شبکه به طور تصادفی بین اعتبارسنجهای فعال قرعه کشی میکند و یکی را برای ساختن بلاک بعدی برمیگزیند. هر چه یک نفر اتر بیشتری قفل کرده باشد، شانس بیشتری برای انتخاب شدن و گرفتن پاداش بلاک خواهد داشت. به این ترتیب امنیت شبکه از طریق سهامگذاری داراییها تأمین میشود، نه مصرف برق و توان محاسباتی.
چرا مرج اتریوم انجام شد؟ (دلایل مهاجرت به اثبات سهام)
اتریوم سالها با روش اثبات کار فعالیت میکرد و مشکلی که این روش داشت، مصرف انرژی بسیار بالا و محدودیت در سرعت و مقیاسپذیری شبکه بود. رشد روزافزون اتریوم باعث شده بود کارمزد هر تراکنش (گس فی) بسیار گران شود و انجام تراکنشها نیز کندتر از حد مطلوب باشد. همچنین استخراج (ماینینگ) اتریوم به خاطر مصرف زیاد برق، مورد انتقادهای زیستمحیطی قرار گرفته بود. برای حل این مشکلات، از همان ابتدا در نقشه راه اتریوم 2.0 (سرنیتی) قرار بود که شبکه به اثبات سهام مهاجرت کند. بنابراین یکی از انگیزههای اصلی انجام مرج، کاهش مصرف انرژی شبکه اتریوم بود تا این پلتفرم به یک بلاکچین سبزتر تبدیل شود. انگیزه مهم دیگر، آمادگی برای ارتقای مقیاسپذیری بود. مرج اتریوم یک گام اساسی برای فراهم کردن شرایط اجرای شاردینگ در آینده است. شاردینگ قرار است مشکل سرعت پایین و ترافیک بالای شبکه اتریوم را حل کند که در بخشهای بعدی بیشتر دربارهاش توضیح میدهیم.
علاوه بر این، تغییر به اثبات سهام ساختار اقتصادی شبکه را نیز بهبود میدهد. قبل از مرج، روزانه حدود ۱۳هزار اتر جدید به عنوان پاداش استخراج ایجاد میشد که باعث افزایش حجم عرضه و مقداری تورم در اقتصاد اتریوم بود. بعد از مرج، این رقم به حدود ۱۶۰۰ اتر در روز کاهش یافته است. یعنی نرخ صدور اترهای جدید بیش از ۹۰٪ کم شده است. به زبان ساده، اتریوم بعد از مرج دیگر تورم بالایی ندارد و حتی ممکن است به خاطر مکانیزم توکنسوزی (در بهروزرسانی EIP-1559) در مقاطعی تبدیل به یک ارز ضدتورمی شود. کاهش شدید عرضه جدید اتر میتواند در بلندمدت جلوی افت ارزش این ارز را بگیرد و حتی در صورت افزایش تقاضا، به رشد قیمت آن کمک کند. بسیاری از کارشناسان مرج را به چشم یک بهروزرسانی ضروری برای آینده اتریوم میبینند که پایههای یک شبکه کاراتر، ارزانتر و سازگارتر با محیط زیست را بنا نهاده است.
تفاوت مرج اتریوم با شاردینگ و سرنیتی (اتریوم ۲) چیست؟
مرج (ادغام) تنها یکی از مراحل نقشه راه بزرگ اتریوم برای توسعه بود. شاید نامهای دیگری مثل سرنیتی (Serenity) یا شاردینگ اتریوم را نیز شنیده باشید و این سوال برایتان پیش بیاید که هر کدام چه نقشی دارند. اجازه دهید به صورت خلاصه توضیح دهیم:
- سرنیتی یا اتریوم ۲.۰: سرنیتی اسم رمز نسل بعدی اتریوم بود که شامل مجموعهای از ارتقاهای اساسی میشد. تغییر الگوریتم از اثبات کار به اثبات سهام و پیادهسازی شاردینگ، هر دو جزئی از طرح کلی اتریوم۲ بودند. در واقع زمانی قرار بود کل این پروژه ارتقا یکباره عرضه شود و اتریوم جدیدی معرفی گردد که به آن Ethereum 2.0 میگفتند. بعدها تیم اتریوم تصمیم گرفتند مرحله به مرحله این تغییرات را در شبکه فعلی اعمال کنند و اصطلاح «اتریوم ۲» را کمتر به کار بردند تا کاربران دچار سردرگمی نشوند. به همین دلیل الان دیگر ما چیزی به نام کوین «ETH2» نداریم؛ همان اتر (ETH) قدیمی به کار خود ادامه میدهد، فقط شبکهاش بهبود یافته است. مرج اتریوم در حقیقت اولین گام بزرگ از طرح سرنیتی بود که با موفقیت انجام شد. گامهای بزرگ بعدی هم در راهند.
- شاردینگ (Sharding): شاردینگ یک بهروزرسانی آتی در اتریوم است که انتظار میرود در سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۵ اجرا شود (البته برنامههای اتریوم همیشه ممکن است تأخیر داشته باشند). شاردینگ راهکاری برای افزایش ظرفیت پردازش تراکنشها است. در حال حاضر کل شبکه اتریوم شبیه یک بزرگراه یک بانده است که همه خودروها (تراکنشها) باید از آن عبور کنند؛ واضح است که ترافیک سنگینی ایجاد میشود. با شاردینگ، اتریوم به چندین زنجیره موازی (مانند چند خط در بزرگراه) تقسیم میشود. این کار باعث میشود تعداد بسیار بیشتری تراکنش در هر ثانیه پردازش گردد و در نتیجه کارمزدها هم کاهش یابد. مهم است بدانیم که مرج و شاردینگ دو چیز متفاوت هستند: مرج فقط مکانیزم اجماع را تغییر داد و اثری بر سرعت یا ظرفیت نداشت؛ اما شاردینگ مستقیماً مقیاس شبکه را افزایش میدهد. تیم اتریوم تصمیم گرفت ابتدا مرج را انجام دهد و سپس سراغ شارد کردن شبکه برود. انتظار میرود پس از پیادهسازی شاردینگ، اتریوم بتواند هزاران تراکنش در ثانیه را پردازش کند که یک جهش بزرگ نسبت به وضعیت فعلی است.
به طور خلاصه، مرج اتریوم همان تغییر الگوریتم شبکه به PoS بود و شاردینگ ارتقای بزرگ بعدی برای افزایش سرعت و کاهش کارمزدها است. سرنیتی یا اتریوم۲ نیز نام کل پروژه انتقال اتریوم به این فناوریهای جدید است که مرج نخستین مرحلهی آن بود.
مرج اتریوم چه چیزهایی را تغییر نداد؟ (کارمزد و سرعت تراکنشها)
شاید تصور کنید حالا که اتریوم بهروزرسانی شده، کارمزدهای گس ارزان شده یا تراکنشها سریعتر انجام میشوند. اما واقعیت این است که مرج در کوتاهمدت تأثیر مستقیمی بر هزینه و سرعت تراکنشهای اتریوم نداشت. متوسط زمان ایجاد بلاک در اتریوم قبل از مرج حدود ۱۳ ثانیه بود که با اثبات سهام به حدود ۱۲ ثانیه رسید؛ این بهبود کمتر از ۱۰٪ است و برای کاربران چندان محسوس نیست. کارمزد شبکه اتریوم نیز همچنان به میزان تقاضا و ترافیک شبکه وابسته است و مرج باعث کاهش کارمزد نشده است. پس اگر مثلاً برای انتقال تتر قبل از مرج ۱۰ دلار کارمزد میدادید، بعد از مرج هم کمابیش همان را میپردازید (مگر اینکه شلوغی شبکه تغییر کند). کاهش چشمگیر کارمزدها موکول به ارتقاهای بعدی مخصوصاً شاردینگ اتریوم است که توضیح دادیم در آینده انجام خواهد شد.
بنابراین نباید انتظار داشته باشید که صرف انجام Merge، مشکلات مقیاسپذیری اتریوم یک شبه برطرف شده باشد. البته توسعهدهندگان اتریوم روی راهکارهای لایه دوم اتریوم هم کار کردهاند که همین حالا هم در دسترساند. شبکههایی مانند پالیگان (Polygon) و آربیتروم (Arbitrum) با پردازش تراکنشها در خارج از زنجیره اصلی، هزینهها را کاهش میدهند. اگر کارمزدهای اتریوم برایتان گران است میتوانید از این راهکارهای لایه دوم بهره بگیرید و منتظر شاردینگ در سالهای آینده باشید.
مقایسه قبل و بعد از مرج اتریوم
برای اینکه بهتر متوجه تغییرات مرج شوید، جدول زیر مقایسه کوتاهی بین وضعیت اتریوم قبل و بعد از این بهروزرسانی ارائه میکند:
ویژگی | قبل از مرج (اثبات کار) | بعد از مرج (اثبات سهام) |
مکانیزم اجماع | اثبات کار – ماینرها با دستگاه و برق بلاک میساختند | اثبات سهام – اعتبارسنجها با سپردهگذاری اتر بلاک میسازند |
تولیدکننده بلاک | ماینر (دستگاه ASIC/کارت گرافیک) | اعتبارسنج (سهامگذار ۳۲ واحد ETH) |
مصرف انرژی | بسیار زیاد (مصرف برق در حد یک کشور کوچک) | بسیار ناچیز (کاهش بیش از ۹۹٪) |
صدور اتر جدید | حدود ۴٪ افزایش عرضه در سال (تورم نسبی) | حدود ۰٫۴٪ افزایش عرضه در سال (نزدیک به خنثی یا ضدتورمی) |
سرعت/زمان بلاک | ~۱۳ ثانیه هر بلاک (متغیر) | ~۱۲ ثانیه هر بلاک (تقریباً ثابت) |
کارمزد تراکنش | وابسته به ترافیک – بسیار بالا در شلوغی | بدون تغییر ملموس – نیازمند شاردینگ برای کاهش جدی |
همانطور که میبینید مهمترین تفاوتها در مصرف انرژی و نحوه تأمین امنیت شبکه است. در مقابل، مواردی مثل توان پردازش و کارمزد هنوز تغییری نکردهاند و در آینده بهبود خواهند یافت.
با دنبال کردن صفحه اینستاگرام تالاربورس به خانواده بزرگ ما بپیوندید و روزانه نکات آموزشی و تحلیلهای جذابی دریافت کنید. یادگیری را از همین امروز آغاز کنید و قدمی مطمئن به سوی آینده مالی موفق خود بردارید!
تأثیر مرج اتریوم بر استخراج و ماینرها
یکی از پرسشهای مهم پس از مرج این بود که سرنوشت ماینرهای اتریوم چه میشود. ماینرها افرادی بودند که با سرمایهگذاری در دستگاههای ماینینگ (مثلاً ریگهای GPU) به شبکه خدمت میکردند و درآمد کسب مینمودند. با حذف کامل مکانیزم اثبات کار در اتریوم، این ماینرها دیگر امکان استخراج این ارز را ندارند. در واقع مرج اتریوم به معنای پایان استخراج اتریوم بود. بسیاری از ماینرها در جهان پس از مرج مجبور شدند دستگاههای خود را خاموش کنند یا به سراغ ارزهای دیگری بروند که هنوز از اثبات کار استفاده میکنند.
ماینرهایی که سرمایه کافی داشتند برخی تصمیم گرفتند دستگاههایشان را بفروشند و اتر بخرند تا به جای ماینر، اعتبارسنج شبکه اتریوم شوند. هر فرد با خرید ۳۲ واحد ETH میتواند به طور مستقیم یک نود اعتبارسنج مستقل راهاندازی کند و از استیکینگ ارز دیجیتال کسب درآمد کند (البته تنظیم و نگهداری نود تخصص فنی میخواهد). برای مبالغ کمتر هم استخرهای استیکینگ یا صرافیها خدمات سهامگذاری را ارائه میدهند که افراد خرد بتوانند با هر مقدار اتر مشارکت کنند.
ماینرهایی که نخواستند یا نتوانستند اعتبارسنج شوند به سراغ گزینههای دیگر رفتند. محبوبترین جایگزین، استخراج سایر ارزهای دیجیتال بود. برخی از این افراد به شبکه اتریوم کلاسیک (ETC) مهاجرت کردند که بسیار شبیه اتریوم است ولی همچنان از اثبات کار استفاده میکند. تعدادی هم به ماین کردن کوینهای دیگری مثل ریونکوین (RVN) و ERG روی آوردند که با کارت گرافیک قابل استخراجاند. البته هجوم ماینرهای اتریوم به این شبکههای کوچکتر باعث شد سختی شبکه آنها بالا برود و سودآوری استخراج کاهش یابد.
ایجاد فورک جدید اتریوم: عدهای از ماینرهای بزرگ سعی کردند مقاومت کنند و شبکه اتریوم را به شکل قدیم حفظ کنند. آنها پس از مرج یک انشعاب (Fork) از اتریوم راه انداختند و کوینی به نام اتریومپاو (ETHW) پدید آوردند که همچنان قابل استخراج بود. با این حال این فورک جدید نتوانست توجه گسترده کاربران را جلب کند و قیمت بسیار پایینی پیدا کرد؛ به شکلی که برای بسیاری از ماینرها استخراج ETHW هم صرفه اقتصادی نداشت و پروژه عملاً شکست خورده به نظر میرسد.
از منظر کاربران عادی، حذف ماینینگ اتریوم اتفاق خوبی بود؛ چرا که دیگر نگرانی بابت قطعی برق به خاطر فعالیت مزارع استخراج یا آلایندگی ناشی از آنها وجود ندارد. اما برای ماینرهای ایرانی این تحول قطعاً خبر ناخوشایندی بود. در سالهای اخیر تعداد زیادی دستگاه ماینر در ایران فعال بودند و از اتریوم کسب درآمد میکردند (به دلیل قیمت پایین برق در ایران، استخراج اتر برایشان بهصرفه بود). با مرج اتریوم، همه این دستگاهها عملاً بیاستفاده شدند یا باید به سمت یک ارز دیگر مثل بیتکوین بروند. استخراج بیتکوین نیاز به دستگاههای ASIC مخصوص دارد و استخراج GPU محور دیگری هم در مقیاس بزرگ خیلی سودآور نیست؛ بنابراین میتوان گفت ماینرهای ایرانی اتریوم پس از مرج تا حد زیادی متضرر شدند و ناچارند حوزه کسبوکار خود را تغییر دهند. از سوی دیگر، برای علاقهمندان سرمایهگذاری حالا راه سادهتری برای بهدست آوردن اتریوم وجود دارد: به جای خرید دستگاه و صرف برق، میتوانید مستقیماً از طریق یک صرافی، اتر بخرید. کافیست در یک صرافی ارز دیجیتال معتبر ایرانی ثبتنام کرده و ریال خود را به اتر تبدیل کنید. به عنوان مثال از طریق صرافی نوبیتکس میتوانید به راحتی و ظرف چند دقیقه خرید و فروش اتریوم را آغاز کنید.
تأثیر مرج اتریوم بر قیمت اتر
قبل از انجام مرج، عدهای از سرمایهگذاران امیدوار بودند که این رویداد بزرگ فوراً باعث افزایش قیمت اتریوم شود. واقعیت بازار اما پیچیدهتر است. قیمت یک ارز دیجیتال به عوامل متعددی بستگی دارد و بهروزرسانی مرج تنها یکی از این عوامل است. پس از نهایی شدن مرج در شهریور ۱۴۰۱، قیمت اتریوم نوسانات شدیدی را تجربه کرد: ابتدا یک جهش کوتاه به سمت بالا داشت و سپس با فشار فروش مواجه شد که قیمت را پایین آورد. این رفتار نشان داد بسیاری از معاملهگران حرفهای طبق روال «شایعه را بخر، خبر را بفروش» عمل کردند؛ یعنی قبل از مرج اتر خریده بودند و درست بعد از وقوع رویداد شروع به فروختن کردند تا سود ببرند. در نتیجه در کوتاهمدت تغییر خاصی در ارزش بازار اتریوم مشاهده نشد.
اما در میانمدت و بلندمدت، مرج اتریوم تأثیرات بنیادینی بر اقتصاد این ارز گذاشته که میتواند مسیر قیمت را تحت تأثیر قرار دهد. همانطور که اشاره کردیم، مرج نرخ تولید اتر جدید را تا حدود یکدهم کاهش داد. اگر تقاضا برای خرید اتریوم ثابت بماند یا بیشتر شود، این کاهش عرضه میتواند یک نیروی افزایشی برای قیمت ایجاد کند. از طرف دیگر اتریوم با حذف مصرف برق سرسامآور خود، تبدیل به یک دارایی سازگار با محیط زیست (Green) شد. این موضوع ممکن است سرمایهگذاران سازمانی بیشتری را جذب کند؛ چرا که بسیاری از شرکتها و صندوقها به خاطر ملاحظات زیستمحیطی از سرمایهگذاری در بیتکوین (به دلیل مصرف برق بالا) پرهیز داشتند. حالا اتریوم بعد از مرج در زمینه ESG (معیارهای محیط زیستی، اجتماعی و حاکمیتی) شرایط بسیار مطلوبتری دارد و لقب «رمزارز سبز» گرفته است. این میتواند در بلندمدت به افزایش مقبولیت و ارزش اتریوم کمک کند.
با این وجود، باید تأکید کنیم که بازار ارزهای دیجیتال پرنوسان و غیرقابل پیشبینی است. هیچ بهروزرسانی یا خبری، حتی به بزرگی مرج، تضمین صددرصد برای رشد قیمت ایجاد نمیکند. برای مثال ممکن است در دوران رکود بازار (زمان موسوم به زمستان کریپتو) حتی اخبار مثبت نیز اثر محدودی بر قیمتها داشته باشند. بنابراین اگر به دید سرمایهگذاری به اتریوم نگاه میکنید، بهتر است همه جوانب فاندامنتال و تکنیکال را در نظر بگیرید. مرج اتریوم در مجموع یک عامل بنیادی مثبت برای این ارز بوده و بسیاری از تحلیلگران دیدگاه مثبتی نسبت به آینده آن پس از این تحول دارند؛ اما رفتار دقیق قیمت در آینده را نمیتوان با قطعیت پیشبینی کرد.
تأثیر مرج اتریوم بر مصرف انرژی و محیط زیست
یکی از بزرگترین دستاوردهای مرج اتریوم، کاهش چشمگیر مصرف انرژی شبکه بود. پیش از مرج، شبکه اتریوم به اندازه یک کشور متوسط برق مصرف میکرد که بخش عمده آن صرف دستگاههای ماینینگ میشد. با حذف الگوریتم اثبات کار، نیاز به آن همه انرژی از بین رفت. تخمینها نشان میدهد مصرف برق اتریوم پس از مرج بیش از ۹۹٪ کاهش یافته است. این یعنی اگر قبلاً اتریوم سالانه ۶۰ تراواتساعت برق مصرف میکرد (همرده کشورهایی مثل سوئیس یا پرتغال)، اکنون این رقم به حدود ۰٫۱ تراواتساعت در سال رسیده است! چنین کاهش بزرگی از نظر زیستمحیطی فوقالعاده ارزشمند است؛ زیرا ردپای کربن اتریوم را تقریباً به صفر رساند و انتقادات درباره هدررفت انرژی در بلاکچینها را تا حد زیادی برطرف کرد.
برای مقایسه، هنوز شبکه بیتکوین با الگوریتم PoW سالانه چیزی حدود ۱۰۰ تراواتساعت برق مصرف میکند که منتقدان زیادی دارد. اتریوم با مرج توانست خود را از تیررس این انتقادات خارج کند و لقب دوستدار محیط زیست بگیرد. در ایران هم بارها موضوع مصرف برق ماینرهای غیرمجاز و خاموشیها مطرح شده بود؛ خوشبختانه دیگر اتریومی استخراج نمیشود که نگران مصرف برق آن باشیم. این تغییر به نفع شرکت ملی برق و کل شبکه انرژی کشور هم بود، چون فشار از روی نیروگاهها برداشته شد. خلاصه اینکه مرج اتریوم یک خبر بسیار خوب برای فعالان محیط زیست و سیاستگذاران حوزه انرژی بود. بسیاری از کارشناسان عقیده دارند این حرکت میتواند تصویر عمومی ارزهای دیجیتال را در ذهن مردم و دولتها بهبود بخشد؛ چرا که نشان داد دنیای بلاکچین قادر است خود را با ملاحظات زمین تطبیق دهد و پایدارتر عمل کند. حالا اگر بشنوید یک پروژه جدید میخواهد مثل اتریوم مصرف انرژی را کاهش دهد، تعجب نکنید چون همه متوجه اهمیت این موضوع شدهاند.
مزایا و معایب مرج اتریوم به طور خلاصه
مرج اتریوم یک تحول تاریخی بود که آثار مثبت فراوانی برای این شبکه داشت، هرچند با چالشها و انتقادهایی هم همراه بود. در این بخش مزایا و معایب مرج را فهرست کردهایم:
مهمترین مزایای مرج اتریوم:
- کاهش ۹۹٪ مصرف انرژی: دیگر نیاز به برق عظیم برای ماینینگ نیست و اتریوم به یک شبکه پاک از نظر مصرف انرژی تبدیل شد. این تغییر اعتبار محیطزیستی اتریوم را بالا برده است.
- کاهش صدور اتر و تورم شبکه: پاداش بلاک بسیار کمتر شده و میزان تولید واحدهای جدید اتر حدود یکدهم سابق است. این یعنی فشار تورمی روی قیمت اتر کاهش یافته و حتی احتمال کمیابتر شدن (ضدتورمی شدن) اتر در بلندمدت وجود دارد.
- آمادگی برای ارتقاهای بعدی (مقیاسپذیری): مرج زیرساخت لازم را برای اجرای شاردینگ و بهبود سرعت شبکه فراهم کرد. اکنون توسعهدهندگان میتوانند با خیال راحتتری به سراغ حل مشکل کارمزدها بروند. مرج یک مرحله ضروری در مسیر بلندمدت اتریوم بود.
- جذابیت بیشتر برای سرمایهگذاران جدید: با حذف ماینینگ، اتریوم دیگر برچسب «آلاینده محیط زیست» ندارد و از منظر ESG گزینه مناسبتری برای شرکتها و صندوقهای سرمایهگذاری است. همچنین امکان کسب سود از طریق استیکینگ کاربران بیشتری را به نگهداری بلندمدت اتر ترغیب میکند (نوعی درآمد غیرفعال به دست میآورند).
- عدم نیاز به تقسیم جامعه و ایجاد کوین جدید: در مرج، بر خلاف برخی فورکها، شبکه اتریوم منشعب نشد بلکه فقط روش اجماع آن عوض شد. کاربران نیازی نداشتند کار خاصی انجام دهند؛ داراییهای اتر آنها به طور خودکار روی شبکه جدید نیز معتبر بود. این یک مزیت بود که سردرگمی بهوجود نیامد و همه چیز در پسزمینه بهروزرسانی شد.
برخی معایب یا چالشهای مرج اتریوم:
- خداحافظی با ماینرها و تبعات اجتماعی: مهمترین انتقاد به مرج این بود که هزاران نفر از ماینرها کسبوکار خود را از دست دادند. بسیاری از افراد و شرکتها روی تجهیزات ماینینگ سرمایهگذاری کرده بودند و با این تغییر دچار ضرر شدند. مخصوصاً در کشورهایی مانند ایران، روسیه، چین و... که ماینینگ اتریوم رواج داشت، این تحول با نارضایتی استخراجکنندگان همراه بود.
- متمرکز شدن اعتبارسنجها: در سیستم جدید، برای تبدیل شدن به یک اعتبارسنج کامل باید ۳۲ اتر (سرمایه بزرگی) داشت. به همین خاطر عملاً تعداد محدودی از شرکتها و استخرها بخش عمده اعتبارسنجی را به عهده گرفتهاند (مثلاً استخر Lido بیش از ۳۰٪ کل اترهای استیکشده را در اختیار دارد). این موضوع نگرانیهایی درباره تمرکز قدرت در شبکه اتریوم ایجاد کرده است؛ زیرا اگر اعتبارسنجها به تعداد کافی غیرمتمرکز نباشند، ممکن است امنیت شبکه تهدید شود یا دولتها بتوانند بر آنها نفوذ کنند. تیم اتریوم اعلام کرده در تلاش برای کاهش این ریسکها است، اما واقعیت این است که PoS نیز حساسیتهای خاص خود را دارد.
- حل نشدن فوری مشکل کارمزدها: همانطور که گفتیم، مرج تاثیری بر هزینه بالای کارمزدهای اتریوم نگذاشت. کاربران عادی ممکن است انتظار کاهش هزینهها را داشتند و از این لحاظ ناامید شدند. تا زمان اجرای شاردینگ (یا گسترش بیشتر استفاده از راهکارهای لایه دوم)، شبکه اتریوم همچنان برای تراکنشهای خرد گرانقیمت خواهد بود.
- پیچیدگی فنی و ریسکهای احتمالی: انتقال یک شبکه چند ده میلیارد دلاری از PoW به PoS کاری فوقالعاده پیچیده بود. خوشبختانه مرج بدون حادثه جدی انجام شد، اما همیشه احتمال باگهای پنهان یا مشکلات امنیتی وجود داشت که میتوانست به از دست رفتن داراییها یا ناپایداری شبکه منجر شود. حتی اکنون نیز منتقدانی هستند که اثبات سهام را از نظر تئوری به اندازه اثبات کار امن نمیدانند و میگویند باید مراقب حملات احتمالی به شبکه بود.
در مجموع، مزایای مرج بسیار قابل توجه بود و نقاط ضعف آن هم یا قابل حل هستند یا نسبت به دستاوردها کماهمیتتر به نظر میرسند. جامعه اتریوم عمدتاً از این تحول استقبال کرده و آن را گامی ضروری برای رشد هرچه بیشتر این اکوسیستم میداند.
نتیجهگیری
مرج اتریوم اتفاقی بود که سالها همه انتظارش را میکشیدند و در نهایت به خوبی انجام شد. این رویداد تاریخساز، اتریوم را از یک شبکه پرمصرف که عده محدودی ماینر آن را اداره میکردند، به یک شبکه کارآمدتر تبدیل کرد که توسط مشارکت گسترده سهامگذاران ایمن میشود. مرج به خودی خود بسیاری از مشکلات کاربران را حل نکرد (هنوز کارمزدها بالا و سرعت پایین است)، اما زمینه را برای حل این مشکلات در آینده نزدیک آماده کرده است. اکنون اتریوم از نظر مصرف انرژی شبیه یک خودروی برقی کممصرف شده که میتواند با خیال راحت در جاده فناوری پیش بتازد. اگرچه خداحافظی با استخراج برای برخی دشوار بود، اما در عوض دری به سوی فرصتهای جدید مثل استیکینگ ارز دیجیتال گشوده شد که برای سرمایهگذاران جذابیت خاص خود را دارد.
تغییرات بزرگی مثل مرج اتریوم نشان میدهد که دنیای سرمایهگذاری و ارزهای دیجیتال هر روز در حال پیشرفت است. اگر دوست دارید همگام با این تحولات دانش خود را بالا ببرید. شما میتوانید با ثبتنام در دورههای آموزشی تالاربورس مهارتهای سرمایهگذاری و معاملهگری خود را بهروز کنید و از پایه، مفاهیم بورس و کریپتو را به زبان ساده یاد بگیرید.
برای کاربران ایرانی، مرج اتریوم یادآور این نکته بود که دنیای بلاکچین دائماً در حال تغییر و تحول است. شاید سه سال پیش کمتر کسی فکر میکرد استخراج اتر متوقف شود، اما امروز دیگر ماینینگ این ارز به تاریخ پیوسته است. بنابراین به عنوان یک علاقهمند به سرمایهگذاری یا فناوری، همیشه خود را بهروز نگه دارید و آماده تطبیق با تغییرات باشید. اتریوم نشان داد که برای حفظ رشد و بقا، نوآوری و تحول ضروری است – حتی اگر در کوتاهمدت هزینههایی داشته باشد. در نهایت، مرج اتریوم گامی اساسی در مسیر بلوغ دنیای رمزارزها بود که مزایای آن در سالهای آینده بیشتر آشکار خواهد شد. پس از این باید منتظر گامهای بعدی اتریوم مانند شاردینگ باشیم؛ مسیری هیجانانگیز که شاید اتریوم را به بلاکچین شماره یک جهان تبدیل کند.
سوالات پرتکرار (FAQ)
مرج اتریوم به تغییر مکانیزم شبکه اتریوم از اثبات کار به اثبات سهام گفته میشود. علت استفاده از کلمه "مرج" این است که در این رویداد، زنجیره قدیمی اتریوم با زنجیره جدید (بیکن چین) ادغام شد و دو شبکه یکی شدند. در نتیجهی این ادغام، اتریوم دیگر برای تأیید تراکنشها نیازی به ماینرها و دستگاههای پرقدرت ندارد و از سپردهگذاری اتر (سهامگذاری) برای تأمین امنیت بهره میگیرد.
خیر، مرج اتریوم به گونهای طراحی شد که نیازی به اقدام خاصی از سوی کاربران نداشته باشد. اگر شما مقداری اتر (ETH) در کیف پول شخصی یا صرافی داشتید، پس از مرج نیز همان مقدار در همان آدرس باقی ماند و ارز شما خودکار به شبکه جدید منتقل شد (در واقع شبکه همان شبکه است که ارتقا یافته). فقط باید مراقب کلاهبرداریهایی باشید که به بهانه "تعویض ETH با ETH2" سعی در فریب کاربران داشتند. چنین چیزی حقیقت نداشت و شما نباید اترهای خود را به هیچ آدرسی منتقل میکردید. پس از مرج، چیزی به اسم کوین ETH2 وجود ندارد و همان ETH سابق معتبر است.
تقریباً هیچ! برخلاف تصوری که برخی داشتند، مرج اتریوم باعث کاهش کارمزد گس یا افزایش محسوس سرعت تراکنشها نشد. زمان متوسط هر بلاک فقط از ~۱۳ ثانیه به ~۱۲ ثانیه رسید که خیلی محسوس نیست. کارمزدها هم تغییری نکرد چون ظرفیت پردازش شبکه ثابت ماند. کاهش جدی کارمزد و افزایش سرعت قرار است در بهروزرسانیهای بعدی مانند شاردینگ حاصل شود. فعلاً برای کارمزد کمتر میتوانید از شبکههای لایه دوم (مثل پالیگان) استفاده کنید.
با اجرای مرج، استخراج اتریوم به طور کامل متوقف شد و ماینرها دیگر نتوانستند در شبکه اتریوم فعالیتی داشته باشند. برخی از ماینرها تجهیزات خود را فروختند و معادلش اتر خریدند تا وارد فرآیند سهامگذاری اتریوم شوند و نقش اعتبارسنج را بگیرند. عدهای دیگر به سراغ استخراج سایر ارزهای دیجیتال مانند اتریوم کلاسیک، بیتکوین، ریونکوین و... رفتند. گروهی هم سعی کردند یک انشعاب اثبات کار از اتریوم راهاندازی کنند (EthereumPOW) اما موفقیت چندانی کسب نکرد. در مجموع بسیاری از ماینرها مخصوصاً در ایران با این تغییر متحمل ضرر شدند و عملاً صنعت ماینینگ اتریوم پایان یافت.
در کوتاهمدت، مرج تأثیر تعیینکنندهای بر قیمت نگذاشت چون عوامل زیادی در بازار مؤثرند و این خبر از قبل انتظار میرفت. قیمت اتر حوالی مرج نوساناتی داشت ولی تغییر روند نداد. در بلندمدت اما مرج از دو جهت میتواند به قیمت کمک کند: اول کاهش نرخ صدور اتر (که عرضه را محدودتر میکند) و دوم بهبود وجهه اتریوم نزد سرمایهگذاران (بهخاطر کاهش مصرف انرژی). این عوامل میتوانند فشار افزایشی ملایمی بر قیمت وارد کنند، ولی میزان تأثیر آن وابسته به شرایط کلی بازار خواهد بود. هیچ افزایش قیمتی قطعی نیست، اما مرج یک فاکتور بنیادی مثبت تلقی میشود.
اتریوم ۲.۰ که با نام سرنیتی نیز شناخته میشود، یک طرح کلی برای ارتقای اتریوم بود که شامل تغییر به اثبات سهام و افزودن شاردینگ و بهبودهای دیگر میشد. مرج در واقع اولین مرحله عملی از تحقق اتریوم ۲.۰ بود. پس از مرج، فازهای بعدی مانند شاردینگ باید پیادهسازی شوند تا چشمانداز کامل سرنیتی محقق شود. به بیان دیگر، مرج قسمتی از مسیر اتریوم۲ است، نه کل آن. تیم اتریوم اکنون اصطلاح اتریوم ۲.۰ را کمتر به کار میبرد و به جای آن از نام هر مرحله (مثل مرج، شاردینگ، etc) استفاده میکند. پس ما اتریوم جدیدی جداگانهای نداریم؛ همان شبکه اصلی با ارتقاهای متوالی به اتریوم بهتر تبدیل میشود.
شاردینگ یک تکنیک برای تقسیم شبکه به بخشهای کوچکتر (شاردها) است تا بتواند تراکنشهای بیشتری را موازی پردازش کند. اجرای شاردینگ در اتریوم باعث افزایش شدید سرعت و کاهش کارمزدهای آن خواهد شد. طبق نقشه راه فعلی، شاردینگ بعد از مرج و در مراحل بعدی توسعه اتریوم انجام میشود. پیشبینی دقیق زمان دشوار است، اما احتمالاً در اواخر ۲۰۲۳ یا طی ۲۰۲۴ بخشهایی از شاردینگ به شبکه اضافه شود. البته این یک فرایند تدریجی خواهد بود. توسعهدهندگان ابتدا ممکن است ۶۴ زنجیره شارد را به اتریوم بیافزایند که هر کدام بخشی از دادهها و تراکنشها را پردازش کنند. با تکمیل شاردینگ، اتریوم میتواند همزمان مانند چندین بلاکچین موازی کار کند و توان پردازشی آن دهها برابر شود.
این پرسش محل بحث بسیاری بوده است. اثبات سهام (PoS) لزوماً متمرکز نیست، چون هر کسی میتواند با داشتن ۳۲ واحد اتر یک نود مستقل راهاندازی کند. در عمل اما بیشتر افراد خرد از طریق صرافیها یا استخرهای استیکینگ مشارکت میکنند و کنترل نودهای ولیدیتور دست پلتفرمهای بزرگ است. در ابتدای راهاندازی اتریوم PoS، بیش از نیمی از اترهای استیکشده فقط در ۴ پلتفرم تجمع یافته بود که انتقادهایی را برانگیخت. تیم اتریوم و جامعه آن به این موضوع واقفاند و راهکارهایی مثل تشویق استیکینگ غیرامانی (از طریق فناوریهایی مانند DSS یا توکنهای نماینده استیک) را دنبال میکنند. به هر حال تمرکززدایی یک طیف است و میتوان گفت اتریوم بعد از مرج همچنان کاملاً غیرمتمرکز است، هرچند درجه عدم تمرکز ولیدیتورها جای بهبود دارد. مهم این است که هیچ فرد یا نهادی به تنهایی کنترل شبکه را در دست ندارد و مقررات سختگیرانهای برای تنبیه ولیدیتورهای متخلف (اسلشینگ) در نظر گرفته شده تا امنیت شبکه حفظ شود.
با پایان یافتن استخراج اتریوم، در حال حاضر استخراج ارزهای دیجیتال عمدتاً به بیتکوین و چند کوین خاص محدود شده که نیاز به تجهیزات تخصصی و برق ارزان دارند. اگر امکان تهیه دستگاه ASIC و برق صنعتی را ندارید، ماینینگ احتمالاً گزینه مناسبی برای شما نیست. در مقابل، استیکینگ ارز دیجیتال میتواند روش سادهتر و کمریسکتری برای کسب سود دلاری باشد. شما میتوانید به جای صرف هزینه برق و نگهداری دستگاه، با خرید مقداری ارز (مثل اتر، کاردانو، پولکادات و...) و قفل کردن آن در یک پلتفرم معتبر، سالانه درصدی سود کسب کنید. برای نمونه، با استیکینگ اتر از طریق صرافیهای معتبر یا استخرهای بینالمللی میتوانید حدود ۴٪ تا ۵٪ در سال اتر بیشتر به دست آورید. برای کاربران ایرانی که با محدودیتهای بانکی مواجهاند، استیکینگ یکی از بهترین راهها برای درآمد دلاری غیرفعال است. البته قبل از هر چیز باید ریسکهای مربوط (مثل قفل شدن دارایی برای مدتی، یا احتمال نوسان قیمت) را هم در نظر بگیرید و با دانش کافی اقدام کنید.