2020-05-19

5 نظر

سیاست نرخ بهره منفی (NIRP) چیست؟

نویسنده: پویا بهایی‌پور در می 21, 2020

حتما شنیده‌اید که نرخ بهره فلان بانک ۲۰% سالیانه است. این نرخ‌ها توسط بانک مرکزی کشورها تعیین می‌شوند، که باتوجه شرایط اقتصادی هر کشور ممکن است این نرخ‌ها نیز تغییر کنند. سیاست نرخ بهره منفی یک سیاست پولی غیرمتعارف است که معمولا بر اساس آن، نرخ بهره اسمی هدف، به‌صورت منفی تعیین می‌شود. NIRP مخفف عبارت Negative Interest Rate Policy و به معنی سیاست نرخ بهره منفی است. این یعنی سپرده‌گذاران به‌‌جای این‌که بابت قراردادن سپرده‌های خود در بانک بهره دریافت کنند، برای سپرده کردن پول خود در یک حساب، باید هزینه هم پرداخت کنند.

نرخ بهره منفی NIRP

Negative Interest Rate Policy

چرا باید یک بانک مرکزی سیاست NIRP را اجرا کند؟

همان‌طور که گفتیم کشورها در زمان‌های مختلف براساس شرایط حاکم بر کشور ممکن است که شرایط اقتصادی متفاوتی را نیز تجربه کنند. در دوره‌هایی که اقتصاد یک کشور در رکود است یا قیمت‌ها درحال کاهش هستند، مردم و شرکت‌ها به‌جای این‌که پول خود را خرج یا سرمایه‌گذاری کنند، آن را ذخیره می‌کنند. در این حالت تقاضای کل به شدت کاهش می‌یابد که منجر به کاهش قیمت‌ها، کاهش خرید و فروش، کاهش تولید و افزایش بیکاری می‌شود.

هنگامی این رکود به بیش از اندازه برسد، بانک‌های مرکزی برای کنترل اوضاع اقتصادی و حمایت از تولید نرخ بهره را کاهش میدهند. در بعضی از موارد خاص، اگر رکود بیش از اندازه باشد یا کشور در یک بحران اقتصادی فرو رفته باشد، نرخ بهره را منفی درنظر می‌گیرند.

سیاست NIRP چه اثراتی بر اقتصاد یک کشور دارد؟

هنگامی که نرخ بهره به زیر صفر برسد و به اصطلاح منفی شود، هزینه استقراض شرکت‌ها و افراد کاهش می‌یابد و در نتیجه تقاضا برای وام‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و مخارج مصرفی افزایش می‌یابد. بانک‌ها راحت‌تر وام می‌دهند و وام گیرنده‌ها بیشتر تمایل دارند که پول خود را به‌جای این‌که با پرداخت هزینه در بانک سپرده‌گذاری کنند، آن را خرج یا سرمایه‌گذاری کنند. به این ترتیب محرک اقتصادی در کشور تقویت خواهد شد.

در این بین برخی از بانک‌های خورد یا خصوصی، ترجیح می‌دهند به‌جای این‌که هزینه‌های ناشی از نرخ‌های بهره منفی را به عهده سپرده‌گذاران خورد بیاندازند، آن‌ها را خودشان پرداخت کنند. آن‌ها از این می‌ترسند که مبدا سپرده‌گذاران پولشان را به وجه نقد تبدیل کنند. برای جلوگیری از این‌کار، گاهی اوقات بانک‌ها این زیان را می‌پذیرند، حتی اگر به قیمت کاهش سود خودشان تمام شود.

به‌عنوان مثال بعد از بحران کرونا در آمریکا بانک فدارل رزرو در یک شب و بدون اعلام قبلی (اواخر آپریل ۲۰۲۰)، نرخ بهره بانکی را از ۱.۷۵% به ۰.۲۵% کاهش داد. این اقدام به جهت ایجاد محرک اقتصادی و جلوگیری از رکود بیشتر در اقتصاد آمریکا گرفته شد. همچنین تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که با تداوم رکود و بحران کرونا، بانک فدارل رزرو مجبور به اجرای سیاست NIRP در آمریکا خواهد شد.

بهره بانکی منفی در ایران

در ایران، با توجه به بالا بودن نرخ تورم، بهره بانکی هرگز به صفر نزدیک نمی‌شود. اما از علم اقتصاد می‌دانیم که بهره واقعی، از کم کردن نرخ بهره از تورم به دست می‌آید. به این بهره، نرخ بهره واقعی Real interest rate یا RIR می‌گوییم. 

برای مثال زمانی که بهره بانکی ۱۵ اما تورم ۲۰ درصد باشد، بهره بانکی واقعی برابر با ۵- درصد خواهد بود. 

نرخ تورم - بهره بانکی = RIR

درست است که در این حالت، سپرده‌گذاران سود دریافت می‌کنند، اما از آنجایی که سود دریافت شده کم‌تر از تورم است، در عمل قدرت خرید آن‌ها کاهش پیدا می‌کند. 

نتیجه این سیاست مهاجرت سپرده‌گذاران به بازارهای دیگر، مثل کالاهای سرمایه‌ای یا بازار سرمایه است. 

پس در عمل، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران هم می‌تواند با پایین آوردن نرخ بهره، پایین‌تر از نرخ تورم، سیاست پولی NIRP را در پیش بگیرد. 

درصورت مفید بودن این مطلب، لطفا آن‌ را با دوستان خود نیز به اشتراک بگذارید.


ممکن است این مقالات را هم بپسندید

  • سلام ممنون از زحماتتون

    Reply

  • محمد علی گفت:

    سلام
    خیلی ممنون مطالب شما مفید بوده

    Reply

    • سلام خواهش میکنم. هدف من هم همین هست که مطالب پیچیده بازارهای مالی جهانی رو مثل NIRP برای دیگران به زبانی ساده تر بیان کنم

      Reply

  • {"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

    دوره‌های حرفه‌ای آموزش سرمایه‌گذاری در بورس را آغاز کنید...

    >