2020-03-11

26 نظر

NAV یا خالص ارزش دارایی چیست و چه کاربردی دارد؟

نویسنده: فرزاد فخری‌زاده در مارس 7, 2020

شاید شما هم در مورد برخی شرکت‌ها و صندوق‌ها، واژه NAV یا خالص ارزش دارایی را شنیده باشید، اما معنای دقیق آن را ندانید. در اینجا می‌خواهیم به صورت مفصل در مورد این موضوع صحبت کنیم. 

اگر به دنبال یک جواب کوتاه و سرراست می‌گردید، قبل از آن که وارد بحث شویم، NAV یا Net Asset Value را برایتان تعریف می‌کنم:

«ارزش خالص دارایی برابر است با جمع تمام دارایی‌ها، منهای جمع تمام بدهی‌ها، تقسیم‌بر تعداد سهم‌ها یا واحدها»

این اصلاح بیشتر در مورد صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک (Mutual Fund) و ETFها به کار می‌رود. 

در واقع خالص ارزش دارایی به شما می‌گوید که در یک موجود (مثل شرکت، صندوق یا هر چیز دیگر)، پس از پرداخت تمام بدهی‌ها و هزینه‌ها، به ازای هر سهم چقدر دارایی وجود دارد.

یک مثال ساده از NAV

تصور کنید که من یک گاوصندوق دارم. در این گاوصندوق هزار برگه سهم ۱۵۰ تومانی و هزار سهم ۲۵۰ تومانی وجود دارد. برای فروش این سهم‌ها باید مجموعه یک درصد کارمزد و مالیات پرداخت کنم. 

شما می‌خواهید نصف دارایی‌های موجود در گاوصندوق را از من بخرید.

  • سوال اول: در صندوق چقدر دارایی وجود دارد؟ ۴۰۰ هزار تومان. (جمع قیمت سهم‌ها)

  • سوال دوم: در صندوق چقدر بدهی وجود دارد؟ ۴ هزار تومان. (یک درصد کارمزد)

  • سوال سوم: خالص ارزش‌ دارایی‌های موجود در صندوق چقدر است؟ ۳۹۶ هزار تومان. (قیمت سهام منهای کارمزد) 

  • سوال چهارم: سهم شما (۵۰%) از این دارایی‌ها چقدر می‌شود؟ ۱۹۸ هزار تومان. (خالص ارزش دارایی تقسیم‌بر دو)

 این عدد یعنی ۱۹۸ هزار تومان، برابر است با NAV گاوصندوق من. (چون این گاو صندوق فقط ۲ واحد دارد. یکی برای من و یکی برای شما.)

حالا اگر من برای نصف دارایی‌های گاوصندوق به شما رقم ۱۹۰ هزار تومان را پیشنهاد کنم، از آنجایی که قیمت، از خالص ارزش دارایی کم‌تر است (discount) شما از این قیمت استقبال می‌کنید. 

اگر برای نصف گاوصندوق از شما ۲۰۰ هزار تومان بخواهم (premium) در خرید تردید می‌کنید. 

البته شما همیشه معامله پرمیوم را رد نمی‌کنید. دلایل مختلف مثل عدم امکان خرید سهم‌های موجود در گاوصندوق (صف خرید)، یا اعتمادی که به من دارید، ممکن است شما را مجاب کند که معامله پرمیوم را بپذیرید. 

شناخت خالص ارزش دارایی

روی کاغذ شما می‌توانید برای هر موجودیتی یک NAV محاسبه کنید. مثلا می‌توانید بگویید خالص ارزش دارایی‌های خودتان چقدر است. فقط کافی است تمام دارایی‌های خود را از تمام بدهی‌هایتان کم کنید. 

وقتی از دوستانم می‌خواهم قبل از وارد شدن به بحث صندوق‌ها، دارایی‌ها و بدهی‌های خود را حساب کنند، با یک اشتباه مشترک مواجه می‌شوم. 

خیلی‌ها می‌گویند «من بدهی ندارم». 

این تصور اشتباه است. اگر در یک خانه اجاره‌ای زندگی می‌کنید، اجاره‌هایی که باید در ماه‌های بعدی پرداخت کنید، بدهی هستند. قبض موبایل شما هم یک بدهی است. حتی اگر هیچ قبض یا اجاره‌ای برای پرداخت نداشته باشید، بعید است که هزینه زندگی برای شما صفر باشد. 

شرکت‌ها هم به همین صورت هستند. شرکتی که کار می‌کند، محال است بدهی نداشته باشد. موضوع این است که آیا بدهی‌هایش از دارایی‌هایش بیشتر است یا کم‌تر. موضوعی که با محاسبه خالص ارزش دارایی به دست می‌آید. 

برای آدم‌ها، جمع تمام دارایی‌ها منهای جمع تمام بدهی‌ها برابر است با ثروت آن‌ها. 

برای شرکت‌ها، جمع تمام دارایی‌ها منهای جمع تمام بدهی‌ها معادل می‌شود با حقوق صاحبان سهام. 

برای صندوق‌ها به جمع تمام دارایی‌ها منهای جمع تمام بدهی‌ها تقسیم بر تعداد واحدها (Units) می‌گوییم NAV. 

به نوعی می‌شود گفت که NAV یک صندوق (چه سرمایه‌گذاری مشترک باشد و چه قابل معامله در بورس) برابر است با ارزش لحظه‌ای آن صندوق. 

فرمول محاسبه NAV

همان‌طور که تا الان متوجه شده‌اید، محاسبه خالص ارزش دارایی کار دشواری نیست. هرچند ممکن است یک شرکت دارایی‌ها و بدهی‌های زیادی داشته باشد، اما عملیات ریاضی چیزی فراتر از جمع، تفریق و تقسیم نخواهد بود. 

فرمول محاسبه بسیار ساده و آسان است:

فرمول محاسبه nav خالص ارزش دارایی

البته برای یک صندوق نیازی نیست شما خودتان این عدد را محاسبه کنید. بلکه این عدد معمولا به صورت لحظه‌ای (یا روزانه) محاسبه و اعلام می‌شود. موضوع مهم این است که بتوانید معنی آن را به خوبی درک کنید. 

درک موضوع بسیار ساده است: اگر تمام بدهی‌ها و هزینه‌ها پرداخت شود، برای ما چه می‌ماند؟

خالص ارزش دارایی چطور تغییر می‌کند؟

شاید برای شما سوال شود که چرا باید به صورت مداوم دارایی‌ها و بدهی‌های یک صندوق تغییر کند؟ برای پاسخ دادن به این سوال لازم است کمی در مورد صندوق‌ها صحبت کنیم. 

کار اصلی یک صندوق سرمایه‌گذاری، با جمع کردن سرمایه‌ای زیاد از سرمایه‌گذاران شروع می‌شود.

در مرحله بعدی، سرمایه‌های جذب شده را به بازارهای مالی می‌برد و بر اساس امیدنامه (بند موضوع فعالیت صندوق)، این پول‌ها را در سهام، گواهی‌های سپرده، اوراق، سپرده بانکی و... سرمایه‌گذرای می‌کند.

شما با خرید واحد (از طریق بورس یا صدور واحد) در این سرمایه‌گذاری سهیم می‌شوید. حالا شما مالک این واحدها هستید و مجازید دارایی خود را بفروشید، پول خود را نقد کنید (Redeem) و از سود (یا زیان) سرمایه‌گذاری خود استفاده کنید.

ملاکی برای خرید و فروش

اما قبل از فروش یا ابطال واحد، از کجا باید بفهمید که سرمایه شما چقدر سود یا زیان کرده است؟

مثلا تصور کنید یک ماشین را به قیمت ۷۰ میلیون خریده‌اید. دوست شما می‌خواهد آن را ۱۰۰ میلیون تومان از شما بخرد. آیا چون ۱۰۰ از ۷۰ بیشتر است، سریع پیشنهاد او را قبول می‌کنید؟

خیر. از دوستتان می‌خواهید که به شما کمی وقت بدهد. بعد با چند کارشناس تماس می‌گیرید، آگهی خودروهای مشابه را می‌بینید، در نهایت متوجه می‌شوید که ماشین شما ۱۲۰ میلیون می‌ارزد. پیشنهاد ۱۰۰ میلیون برای شما کافی نیست. 

اگر پیشنهاد ۱۰۰ تومان را بپذیرید، این طور نیست که ۳۰ میلیون سود کرده باشید. از آنجایی که می‌توانستید ماشین را ۱۲۰ بفروشید، با پذیرش قیمت ۱۰۰، در واقع ۲۰ میلیون ضرر کرده‌اید. پس می‌بینید که سود شما همیشه برابر نیست با قیمت فروش منهای قیمت خرید. 

اما برای یک صندوق چطور قیمت را استخراج می‌کنید؟ به کدام کارشناس زنگ می‌زنید؟ کدام آگهی را نگاه می‌کنید؟ چطور می‌فهمید دارایی شما چند می‌ارزد؟ NAV نشان می‌دهد که ارزش دارایی‌های موجود در صندوق چطور نوسان کرده‌ است.

NAV برای صندوق سرمایه‌گذاری مشترک

وقتی شما سهم می‌خرید، در ساعات معاملاتی می‌توانید تغییرات لحظه‌ای قیمت را مشاهده کنید. در هر لحظه تعداد زیادی فروشنده قیمت پیشنهادی خود برای فروش (Ask) را ارائه می‌کنند. در سمت مقابل خریداران قیمت مدنظر (Bid) خود را ثبت کرده‌اند.

زمانی که این اختلاف (Bid–Ask Spread) صفر شود، یعنی قیمت پیشنهادی فروشنده و خریدار یکسان باشد، معامله انجام می‌شود. میانگین وزن‌دار تمام معاملات، قیمت پایانی این سهم را تعیین می‌کند. 

محاسبه NAV صندوق

حالا چطور می‌توانیم قیمت یک واحد از صندوقی را به‌دست بیاوریم که در بورس معامله نمی‌شود؟

در این صندوق دارایی‌هایی وجود دارد:

  1. وجوه نقد و شبه‌نقد

  2. دارایی‌های نقد شونده مثل سهام و گواهی سپرده

  3. حساب‌های دریافتنی Receivables مثل سود تقسیمی و بهره سپرده

  4. دریافت‌های معوق accrued income

درست است که هر واحد به صورت لحظه‌ای عرضه و تقاضا ندارد، اما قیمت پایانی سهم‌هایی که در این صندوق هستند، به طور لحظه‌ای تغییر می‌کند. 

هر واحد به صورت لحظه‌ای عرضه و تقاضا ندارد، اما قیمت پایانی سهم‌هایی که در این صندوق هستند، به طور لحظه‌ای تغییر می‌کند. 

مجموع تمام این‌ها، دارایی یک صندوق را تشکیل می‌دهد. 

از سوی دیگر یک صندوق بدهی‌هایی دارد:

  1. وام‌ها و تسهیلات بانکی

  2. حساب‌های پرداختنی

  3. کارمزدها

  4. مالیات

به غیر از بدهی، هر صندوق مخارجی هم دارد:

  1. حقوق کارکنان

  2. یوتیلیتی (آب، برق، اینترنت، تلفن و...)

  3. هزینه‌های عملیاتی

  4. هزینه‌های مدیریتی

  5. هزینه‌های بازاریابی و فروش

  6. و...

طبیعی است که هزینه یوتیلیتی یا حقوق کارکنان به صورت لحظه‌ای تغییر نکند. چیزی که می‌تواند باعث تغییر آنی NAV یک صندوق شود، تغییر در قیمت پایانی دارایی‌هایی مثل سهام است. (در آمریکا خالص ارزش دارایی‌ها در پایان روز معاملاتی و با توجه به قیمت پایانی اعلام می‌شود.)

تمرین

یک صندوق مختلط دارایی‌های زیر را دارد:

  • ۱۰ میلیارد تومان سهام

  • ۱ میلیارد تومان سپرده بانکی

  • ۲ میلیارد وجوه نقد و شبه‌نقد

  • ۴۰۰ میلیون وجوه دریافتنی

  • ۶۰۰ میلیون دریافتی معوق

بدهی‌های صندوق نیز از این قرار است:

  • ۲ میلیارد بدهی جاری

  • ۵۰۰ میلیون بدهی غیرجاری

  • ۳۰۰ میلیون جمع هزینه‌ها

  • ۲۰۰ میلیون پرداختی معوق

اگر این صندوق ۱۰۰ هزار واحد داشته باشد، 

الف) NAV برای هر واحد را حساب کنید. (خودتان جمع و تفریق کنید.)

ب) اگر قیمت صدور صندوق ۱۰۵ هزار تومان باشد، سرمایه‌گذاری در این صندوق را چطور ارزیابی می‌کنید؟

جواب

جمع دارایی‌ها ۱۴ میلیارد و جمع بدهی‌ها ۳ میلیارد است. یعنی خالص دارایی برابر است با ۱۱ میلیارد. از آنجایی که صندوق ۱۰۰ هزار واحد دارد، خالص دارایی برای هر واحد برابر می‌شود با ۱۱۰ هزار تومان. 

چون NAV از قیمت صدور کم‌تر است، صندوق در موقعیت دیسکانت قرار دارد. 

توجه کنید که معنی دیسکانت این نیست که خرید واحدهای صندوق الزاما خوب است. باید بررسی کنید که چرا سرمایه‌گذاران تقاضای کمی برای واحدهای این صندوق دارند و قیمت آن از خالص دارایی‌ها کم‌تر است. 

NAV برای ETFها

درست مثل صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، صندوق‌های قابل معامله در بورس هم دارای خالص ارزش دارایی هستند. 

اما این صندوق‌ها یک تفاوت کوچک دارند. از آنجایی که واحدهای این صندوق، مثل سهام در بورس معامله می‌شوند، قیمت بازار، متاثر از سازوکار عرضه و تقاضا است.

مجاسبه خالص ارزش دارایی NAV

برای شما چیزی تغییر نمی‌کند. هنوز هم می‌توانید خالص ارزش دارایی را بررسی کنید و متوجه شوید که قیمت بالاتر (پرمیوم) یا پایین‌تر (دیسکانت) از NAV است یا خیر. 

ارزیابی عملکرد صندوق به کمک خالص ارزش دارایی‌ها

سرمایه‌گذارنی هستند که با نگاه کردن به تغییرات خالص ارزش دارایی سعی می‌کنند عملکرد یک صندوق را بررسی کنند. مثلا می‌بینند که خالص دارایی‌های یک صندوق از تاریخ ۲ آبان به ۳ آبان افت داشته، و نتیجه می‌گیرند که عملکرد صندوق خوب نبوده است. 

مطالعه بیشتر: افزایش سرمایه چیست؟

این روش برای تمام صندوق‌ها کارآمد نیست. مثلا اگر صندوقی وجود داشته باشد که سود نقدی تقسیم کند، خروج این پول از صندوق باعث کاهش NAV می‌شود. اما معنی این حرف این نیست که سرمایه‌گذاران زیان کرده‌اند.

ضریب رشد مرکب سالانه یا CAGR بهترین عامل برای مشاهده بازدهی یک صندوق در بازه زمانی یک سال است.

 مثلا تصور کنید که خالص دارایی برای یک صندوق ۱۱۰ هزار تومان است. اگر این صندوق برای هر واحد ۱۰ هزار تومان سود نقدی در نظر بگیرد، پس از تقسیم سود NAV برابر با ۱۰۰ هزار خواهد بود. اما سرمایه‌گذاران ضرر نکرده‌اند. 

برای همین راه مناسب‌تر بررسی بازده کل سالانه صندوق‌ها است، نه تغییرات روزانه NAV. 

عاملی به نام ضریب رشد مرکب سالانه یا Compound Annual Growth Rate که گاهی به اختصار به آن CAGR نیز می‌گویند، بهترین عامل برای مشاهده بازدهی یک صندوق در بازه زمانی یک سال است.


ممکن است این مقالات را هم بپسندید

مدیریت ضرر در بورس

آشنایی با سیستم‌های کپی تریدینگ

  • مسعود کیوانی زاده گفت:

    با سلام
    اطلاعات ارایه شده مفید بود ممنون از گرداورندگان

    Reply

  • احمد آریایی گفت:

    باسلام : آموزش سرمایه گذاری بصورت علمی ونوین مخصوصا درصندوق ها بسیار خوب وعالی متشکرم

    Reply

  • کیومرث لطفی گفت:

    ازصندوق سرمایه گذاری زیاد نمیدونستم واین بخش آموزش عالی بود

    Reply

  • با سلام و عرض تشکر
    مطالب خیلی مفید و کاربردی .لطفا” در صورت امکان سیستم ها ،برنامه،اپلیکیشن های مقایسه این اعداد و ارقام رو هم بعنوان نمونه معرفی کنین.🙏

    Reply

  • بسیار مفید بود سپاسگزارم

    Reply

  • سید جلیل حسینی گفت:

    سلام .خوب و روان . در صندوق ها etf ها ارجح هستند یا صدور و ابطال ؟ممنون

    Reply

    • سلام بر شما. این طور نیست که بگیم صندوق قابل معامله بهتر هست یا صدور ابطال. فقط سازوکار معامله تفاوت داره.

      Reply

  • سلام ،ممنون از توضیحات کاملتون ،خیلی مفید بود

    Reply

  • حسین هاشمی پور گفت:

    بسیار عالی بود
    واقعا استفاده کردیم،
    ممنون میشم خیلی ساده در مورد دیسکانت و پرمیوم مطلبی ارسال کنید، آخه خوب متوجه نشدم که چه موقع در پرمیوم خرید کنیم و چه موقع در دیسکانت خرید انجام دهیم و در کل کدومش بهتره؟؟
    بسیار سپاسگزارم از مطالب خوب شما

    Reply

    • سلام و درود. NAV نشون می‌ده که قیمت معامله از ارزش کنونی صندوق بالاتر هست یا پایین‌تر. اما هر دو حالت می‌تونن خوب یا بد باشن. مثلا تصور کنید قیمت یک واحد الان ۱۱۰۰ و خالص ارزش دارایی ۱۰۰۰ تومن باشه. دلایل مثبت می‌تونه چیزهایی شبیه به این باشه: شاید امکان خرید اون دارایی به صورت مستقیم وجود نداره. شاید عملکرد صندوق خیلی خوبه و امید داریم که در بلندمدت بتونن ارزش دارایی رو افزایش بدن. شاید برای صندوق به خاطر وجود مدیران لایق، ریسک کم‌تری قائل هستیم… شاید هم این طور نباشه و خرید مستقیم دارایی ارزنده‌تر باشه. NAV یکی از ملاک‌ها است و به تنهایی گویای همه چیز نیست.

      Reply

  • من اطلاعاتی در این زمینه نداشتم ولی با مطالعه این قسمت کاملا آشنا شدم
    ممنون از شما

    Reply

  • بسیارخوب بود .متشکرم

    Reply

  • مرسی از توضیحات ساده و مفیدت‌ن

    Reply

  • غلامرضارفیعی برزکی گفت:

    با سلام اطلاعات مفیدی هست. تشکر میکنم.

    Reply

  • بسیار عالی و مفید،با تشکر فراوان

    Reply

  • سلام
    آیا سایت اینترنتی وجود دارد که به صورت بروز مقدار nav شرکت ها و صندوق ها در آن وجود داشته باشد؟ اگر پاسخ منفی است چرا تاکنون کسی به فکر طراحی چنین سایت مهم و پرکاربردی نبوده است؟

    Reply

  • کاوس نیکنام گفت:

    بسیار آموزنده، وقابل فهم برای اکثریت کاربران، باوجود تخصصی بون مطلب. دروبرشما

    Reply

  • محمدحسن حسین زاده گفت:

    سلام لطف بفرماییدمطالبی که بیان کردیدبانمودارولیست های یک شرکت بصورت عینی بیان کنیدنوشتن یک مقاله سادکارسختی نیست؟

    Reply

  • با سلام
    اگر NAV صندوقی برای مثال عدد ۱۰۰۰۰۰ باشد زمان خرید یا فروش سهام آن صندوق در بورس نرخ خرید یا فروش چقدر می تواند از آن بیشتر یا کمتر باشد . با تشکر

    Reply

    • معمولا بازارگردان سعی می‌کنه قیمت رو به ناو نزدیک نگه‌ داره. اما حتی دوبرابر یا صفر هم ممکنه. هرچند، خیلی پیش نمیاد

      Reply

  • {"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

    دوره‌های حرفه‌ای آموزش سرمایه‌گذاری در بورس را آغاز کنید...

    >